Door EU-correspondent Wessel de Jong
Gezichten met alle mogelijke uitdrukkingen. Verschrikt, vrolijk, somber. Foto's van mannen, vrouwen, jong en oud. En kinderen, veel kinderen. Dit zijn de portretten van de joden van Transport nummer twintig, dat op 19 april 1943 naar Auschwitz vertrok.
Het verhaal van Transport XX, dat vertrok vanuit het Belgische Mechelen, is een heel bijzonder verhaal. Het is het enige jodentransport geweest dat ooit is overvallen in bezet Europa. Aangevallen met het doel om joden te bevrijden.
Drie jongens van in de twintig pleegden de overval, gewapend met een pistool en een rode lantaarn. Die zette ze op de rails zodat de trein een noodstop moest maken. Vervolgens schoten ze in één keer hun enige pistool leeg, opdat de Duitsers maar zouden denken dat er heel wat gaande was.
Solo-actie
Ze slaagden er in om één wagon te openen, waaruit zeventien gevangen ontsnapten. De trein reed verder maar had door de noodstop technische problemen opgelopen. Hij kon geen vaart meer maken. Omdat het transport zo langzaam reed, konden nog eens tweehonderd gevangenen de benen nemen.
De overval was een solo-actie van de drie jonge mannen. Het Belgische verzet had de actie afgekeurd en verleende geen medewerking. Veel te riskant was het oordeel over het plan: Middenin een weiland staan en dan opeens moeten zorgen voor 1600 mensen.
Dat zou uitlopen op een bloedbad, was de verwachting van de verzetsleiders. De jongens gingen toch door en boekten dus een onverwacht succes.
Portretten
Het Joods Museum voor Deportatie en Verzet is gevestigd op de plek van waar de treinen vertrokken. De Mechelse Dossin Kazerne was, zeg maar het Belgische Westerbork. Een verzamelplaats van waaruit de deportaties naar de vernietigingskampen werden georganiseerd.
Ward Adriaanse, de directeur van het museum, heeft een bijzonder initiatief genomen. Om de trein 'een gezicht te geven, hem los te trekken uit de statistieken', heeft de directeur de foto's opgespoord van de joden van Transport XX. Adriaanse heeft 1200 portretten achterhaald van de in totaal 1600 gedetineerden die op de bewuste trein zaten.
De portretten zijn afgedrukt op 60 immense panelen, opgesteld in een lange rij - als ware het een trein - op de plek waar indertijd de rails liepen. Adriaanse: "De omstanders toen waren zelf druk met overleven. Nu kijken sommige mensen. En sommigen niet. Eigenlijk net als toen".
Zondag worden de portretten onthuld van de 17 gedetineerden die uit de eerste wagon ontsnapten. De foto's komen even buiten Mechelen te staan, op de plaats waar de Transport XX werd overvallen.
Deel deze pagina
»
»
»