Door Jef van Gool
Tijdens de Avond van het Boek 2007 is bekendgemaakt dat lezers de roman 'De ontdekking van de hemel' van Harry Mulisch hebben gekozen tot beste Nederlandstalige boek aller tijden.
De verkiezing was georganiseerd door de NRC en door de NPS, de omroep die het tv- programma uitzond. De afgelopen weken brachten circa 15.000 mensen hun stem uit.
De winnaar is gekozen uit een longlist van 250 en een shortlist van 10.
Mozes
Nu op de aarde wetenschap en techniek de wetten van Mozes hebben verdrongen, wordt in de hemel een plan gesmeed om het verbond tussen God en de mens weer ongedaan te maken. Het testimonium (de tien geboden) moet worden teruggebracht naar de hemel. Een engel zorgt er voor dat er op aarde iemand wordt geboren om deze opdracht uit te voeren.
Dat is, heel beknopt, de kern van Harry Mulisch' De ontdekking van de hemel.
Totaalwerk
De nu als Het Beste Boek uitverkoren roman is een ingenieus 'totaalwerk', waarin filosofie, natuurkunde, wiskunde, getallenleer, linguistiek en kosmologie worden verbonden met de algemene en met Mulisch' persoonlijke geschiedenis.
"Hij was nu in de vijftig en hield zich nog steeds bezig met dezelfde dingen als toen hij zeventien was." Wat geldt voor een hoofdpersoon in De ontdekking van de hemel van Harry Mulisch, geldt ook voor de schrijver zelf.
In de 65 hoofdstukken van de roman (in juli 1992 werd Mulisch 65) komen veel personages, motieven, gebeurtenissen en thema's uit zijn eerdere werk samen.
Exegeten hadden er een enorme klus aan om de vele verwijzingen en verbanden te duiden,in relatie tot het oeuvre van Mulisch en ook tot de menselijke kennis in haar complexe totaliteit. Elk woord, elk cijfer, elke naam in de roman heeft een diepere of dubbele betekenis.
Eenheid
In de studie 'Harry Mulisch ontdekt' gaat Frans de Rover, vooraleer specifiek een aantal aspecten van De ontdekking van de hemel te belichten, in op de eenheid die kenmerkend is voor Mulisch' oeuvre.
Vanaf zijn debuut, de in 1952 verschenen roman archibald strohalm, onderscheidt zijn werk zich door een grote mate van samenhang. De afzonderlijke boeken zijn als het ware bouwstenen van een ruimer, coherent geheel.
Of, zoals hij het zelf formuleert: "Het oeuvre van een schrijver is, of behoort te zijn, een totaliteit, één organisme, waarin elk onderdeel met alle andere verbonden is door ontelbare draden, zenuwen,spieren,strengen en kanalen..."
Getijdenboek
"Ik ben de Tweede Wereldoorlog.' Dat schreef Harry Mulisch in het boek over de eerste 20 jaar van zijn leven, Mijn getijdenboek. In De ontdekking van de hemel geeft hij (onder veel meer) deze woorden als het ware concreet gestalte.
Eén detail slechts: zijn alter ego, de sterrenkundige Max Delius, ontdekt dat de drie plaatsen die van belang zijn in de jeugd van z'n vader een gelijkbenige driehoek vormen. In het midden, exact op het snijpunt, ligt Auschwitz. Na de oorlog is Delius sr. geëxecuteerd omdat hij de Duitsers zijn joodse vrouw weg had laten voeren. Ze was omgekomen in Auschwitz.
In het verhaal zelf wordt gereflecteerd op gebeurtenissen uit de jaren '67-'85.
Lagen
Ook wie zich liever niet wil verdiepen in meerdere betekenis-lagen en bovenal een spannend verhaal wil lezen, komt in de roman De ontdekking van de hemel van Harry Mulisch aan zijn trekken.
De roman is zo opgezet dat de avonturen in de eerste betekenis-laag, die over de vriendschap tussen Max Delius en Onno Quist (in wie Harry Mulisch en Jan Hein Donner te herkennen zijn) en wat eruit voortkomt, al veel te overdenken bieden. Ze zijn een 'twee-eiige eenling', beiden verwekt op 27 februari,de dag dat Van der Lubbe de Rijksdag in brand stak.
Opvallend is ook de ironie in de roman. Zo schreef Mulisch niet zonder zelfspot over zijn eigen belevenissen op Cuba.
Mythisch
Vernuftig construeerde Harry Mulisch in de roman 'De ontdekking van de hemel' een mythische samenhang, waarbij hij -zoals in zijn vroegere werk- zijn inspiratie vond in de traditie van het hermetisme zonder dat de roman hermetisch wordt.
Arnold Heumakers roemde bij verschijnen in '92 De ontdekking van de hemel in de Volkskrant als "een meesterwerk zoals Mulisch er wellicht nooit meer een van zal schrijven".
De roman is bekroond met de Multatuli- prijs en de Mekka-prijs en genomineerd voor de AKO-prijs. De jury daarvan koos echter niet voor Mulisch' "meesterlijk gecomponeerde symfonie" maar voor Het grote verlangen van Marcel Möring.
Deel deze pagina
»
»
»