Beatrix steekt Turken hart onder de riem

Door Jessica Lutz, NOS-correspondent in Turkije

Koningin Beatrix komt Turkije een hart onder de riem steken tijdens haar vierdaagse staatsbezoek. "Dit is niet zomaar een bezoek. Het lijkt in deze tijd alsof Nederland het Turkse lidmaatschap van de Europese Unie niet steunt. Dit bezoek is om te bewijzen dat het tegendeel waar is." Dat zei uitgaande minister Bot van Buitenlandse Zaken tegen een aantal Turkse journalisten die twee weken geleden in Nederland te gast waren.

Zo'n opsteker kan de Turkse premier, Tayyip Erdogan, in dit verkiezingsjaar goed gebruiken. Op de dag dat de koningin aankomt in Ankara ligt hij onder vuur in het parlement voor zijn falen bij diverse geruchtmakende aanslagen. 

Daaronder ook de moord vorige maand op Hrant Dink, de Istanbulse journalist van Armeense afkomst die probeerde het pijnlijke verleden tussen de Turken en de Armeniërs bespreekbaar te maken. 

De oppositiepartij beticht Erdogan er bovendien van zijn land blij gemaakt te hebben met een dooie mus, namelijk het kandidaat-lidmaatschap van de EU. Dat wordt een tweederangs lidmaatschap op zijn best, meent de oppositie. 

Hoofddoek

De koningin legt met haar bezoek de vinger op een nog andere zere plek. De Turkse president Ahmet Sezer, van wie Beatrix de officiële gast is, heeft afgezegd voor het concert dat zij hem aanbiedt omdat kabinetsleden met hun -gehoofddoekte- echtgenoten zijn uitgenodigd. 

Als vertegenwoordiger van de staat houdt Sezer strikt vast aan de scheiding van staat en religie. De koningin heeft gezegd begrip te hebben voor zijn standpunt. 

Maar Erdogan zal blij zijn dat de uitnodiging voor de echtgenoten niet ingetrokken is. Zijn gehoofddoekte vrouw mag normaal gesproken nooit op officiële feestjes in Ankara komen.

De ambtstermijn van Sezer loopt eind april af. Er wordt druk gespeculeerd dat Erdogan wel eens de nieuwe president zou kunnen worden. Maar een groot deel van de natie krijgt hartkloppingen bij het idee van een gesluierde 'first lady'. 

Dat zou bij uitstek het seculiere karakter van de staat ondermijnen. Daarvoor is in het verleden veel strijd geleverd door Atatürk, de oprichter van de Turkse republiek (1923).

Ultra-nationalisten

Er bestaat nog zoveel ontzag voor Atatürk dat zijn beelden overal te zien zijn. Koningin Beatrix gaat een krans leggen in zijn mausoleum nog voor dat ze naar de president toegaat. Dat schrijft het Turkse protocol voor. Niemand waagt hieraan te tornen, al wordt door sommigen vermoed dat Erdogan en de zijnen niets liever willen. 

Het leger is zo'n macht die Erdogan voor geen haar vertrouwt. De generaals hebben hem al diverse malen op de vingers getikt. Er wordt beweerd dat zij de ultra-nationalisten voor hun karretje spannen. Die doen er veel aan om de spanning in de samenleving op te voeren. 

De moord op de Armeense Dink door een ultra-nationalist zien velen als bewijs daarvan. Iedere poging van de regering om het land democratischer te maken stuit op beschuldigingen dat dat niet vaderlandslievend is. De steun voor Erdogans partij is gezakt van 33 naar 26 procent. In november zijn er parlementsverkiezingen.

Dat het nationalisme oprukt, blijkt bijvoorbeeld in de stad Kayseri, waar de koningin op woensdag heengaat. Dat is een van de veertig gemeenten die zich sinds kort 'vrienden van het Turks' noemen. 

In deze gemeenten worden niet-Turkse straatnamen vervangen en zaken (op buitenlandse na) die een niet-Turkse naam voeren, krijgen voortaan geen vergunning meer. Zij die de naam van hun bedrijf wijzigen, krijgen belastingkorting.

Harde werkers

Kayseri is de geboortestad van de minister van Buitenlandse Zaken, Abdullah Gül. De koningin gaat er onder meer op bezoek bij Boynak Holding, een bedrijf waarmee Gül goede betrekkingen heeft. 

De bewoners van Kayseri zijn harde werkers en gewiekste handelaren. Ze worden ook wel de 'islamitische calvinisten' genoemd. Uit de streek komen veel van de Turken die uit armoede in de jaren zestig en zeventig als gastarbeider naar Nederland trokken. Koningin Beatrix zal met een groepje terugkeerlingen spreken. 

In haar gevolg zit Hollands glorie aan bedrijven. Bij hoge uitzondering zit de koningin aan bij de rondetafelbijeenkomst in de hoofdstad Ankara van de Nederlandse zakenlieden en de vertegenwoordigers van het Turkse bedrijfsleven. 

Nederland staat hoog op de lijst van buitenlandse investeerders in het land. Op dit moment bedraagt het handelsvolume drie miljard euro.

Bekijk het programma van het staatsbezoek via de link in de rechterbalk