Door correspondent Wouter zwart in Peking
Met haar schoen wroet juriste Xu Kezhu in de aarde van de deels drooggevallen rivier. Een donkerpaarse smurrie verschijnt aan de oppervlakte. "Allemaal gif," zegt ze. Verderop meer hopen paarse grond. Een karrenspoor leidt naar een oranjegekleurde uiterwaard.
"De fabrieken langs de rivier kunnen hun afval niet kwijt, dus dumpen ze het hier maar." Een paar vissers verderop bevestigen Xu's verhaal. Een van hen zag ooit hoe mannen 's avonds met een vrachtwagen vaten vol chemische troep in de rivier kieperden.
De introductie van de chemische industrie bracht in de jaren '80 aanzienlijke werkgelegenheid naar Xiditou; tot dan toe een kleine vissers- en boerengemeenschap onder de rook van miljoenenstad Tianjin. Maar met de welvaart kwamen ook de problemen.
Fabrieken dumpten massaal hun afval in het nabijgelegen kanaal. Het oppervlakte- en grondwater raakte ernstig vervuild, net als de lucht. Overdag en ook 's nachts is de stank van verf, zuren en andere chemische producten niet te harden.
Kanker
De zorgen werden pas echt groot toen steeds meer dorpsbewoners lichamelijke klachten kregen. Niet veel later waren er de schokkende diagnoses. Xu: "Longkanker, hersenkanker, darmkanker, leveraandoeningen, leukemie, noem maar op. We hebben onderzoek gedaan naar het verband tussen deze ziektes en de stoffen die we rond Xiditou aantreffen. En wat ons betreft is dat verband er."
Ma Jun, een van China's meest vooraanstaande en onafhankelijke milieuexperts, herkent de klachten. Hij bracht 2800 fabrieken in kaart die structureel de milieuregels in China met voeten treden. "En dat zijn heus niet alleen de kleine locale bedrijven. We komen een hoop bekende multinationals tegen als Dupont, Pepsi Cola, Panasonic, Yamaha en Foster's."
In het geval van Xiditou komt het paarse gif van een nabijgelegen verffabriek. Dat laat zich makkelijk bewijzen, doordat dezelfde afvalstoffen overal rondslingeren op het terrein van het bedrijf, pal naast de rivier.
Ondraaglijk
Dorpsbewoner Zhou Liming haalt er zuchtend zijn schouders bij op. Hij neemt trillend een trek van zijn sigaret, als hij vertelt hoe zijn vrouw drie jaar geleden op 34-jarige leeftijd langzaam stierf aan een hersentumor. "Ze werd ineens ziek, moest allerlei operaties ondergaan. Ik verzorgde haar thuis, maar het was ondraaglijk. Ieder dag bekleedde ik het bed met een laag schone luiers, omdat ze overal haar ontlasting liet gaan."
Zhou begint te huilen en vervolgt: "Ik heb maandenlang de etiketten van de kankermedicijnen verwisseld met die van lichte pijnstillers, zodat mijn vrouw niet zou merken dat ze doodziek was. Je weet hoe dat gaat als mensen weten dat ze kanker hebben. Dan geeft het lichaam meteen op. Dat kon ik niet aanzien. Wilde elke minuut die ze nog had bij haar zijn."
Rechtszaak
Inmiddels is Zhou drie jaar weduwenaar en ervan overtuigd dat zijn echtgenote het slachtoffer is geworden van milieuvervuiling. Net als alle tweehonderd mensen in de omgeving van Xiditou, die kanker of een andere ernstige aandoening kregen. Ruim twintig keer het landelijke gemiddelde.
Namens hem en andere dorpsbewoners spande juriste Xu een rechtszaak aan tegen zeven fabrieken. Maar dat stuitte op veel weerstand. Xu: "De lagere rechtbank stuurde ons naar het gerechtshof in Tianjin, maar die verwees ons weer door naar het hooggerechtshof in Peking. Diezelfde cyclus hebben we nu twee maal doorlopen, zonder dat ook maar één rechtbank de zaak wil aannemen."
Volgens Xu en Zhou wordt de normale bevolking nauwelijks serieus genomen. "Toen mijn vrouw ziek werd", zegt Zhou, "vroeg ik de gemeente om financiële hulp voor de vele medische kosten. Er werd mij 2000 yuan beloofd (200 euro), maar dat stelden ze zo vaak uit, dat het uiteindelijk te laat was. En denk je dat ik nu, drie jaar later, het geld al heb? Waarom zouden ze, mijn vrouw is toch al dood? Waarom zou ik nog geld moeten hebben."
Zhou zal nu waarschijnlijk zijn hele leven bezig zijn met het afbetalen van zijn schuld: 20.000 euro.
Belangenverstrengeling
Volgens milieudeskundige Ma heeft de centrale overheid in Peking absoluut de wil om de milieucrisis in China aan te pakken, maar is het de belangenverstrengeling tussen de locale overheid en het bedrijfsleven, die de zaak zo ingewikkeld maakt.
"We willen allemaal profiteren van de economische ontwikkelingen, maar kunnen niet doorgaan met het vernietigen van ons eigen land. Het zijn de mensen met de minste weerstand die het meeste lijden onder die vervuiling. Er komt een dag dat die mensen het niet langer pikken en acties ondernemen, die we niet willen."
»
»
»