"Mijn vrienden", begon Kofi Annan zijn afscheidsspeech afgelopen week, "onze uitdaging is op dit moment niet de Westerse beschaving te redden, of de Oosterse. De hele beschaving staat op het spel, en we kunnen die alleen redden als alle volken zich verenigen."
De afscheidswoorden zijn kenmerkend voor Annan, de man die met zachte woorden soms staalhard kon uithalen. De man die de VN door de zwaarste crisis in haar bestaan loodste. Deze maand verlaat hij de Verenigde Naties om plaats te maken voor zijn opvolger uit Zuid-Korea, Ban Ki-moon.
Volgens voormalig president Clinton was Annan de beste topman die de VN ooit heeft gehad. Ruud Lubbers, voormalig hoofd van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR, spreekt dat niet tegen. "Ik zou geen betere weten. Of het moet Dag Hammerskjöld zijn, maar die leidde de VN in een hele andere tijd."
Malaise
Toen Annan in 1997 aantrad, verkeerde de VN in malaise. Er liepen onderzoeken naar de rol van de VN tijdens massaslachtingen in Bosnië en Rwanda - vredesmissies waarover Annan in de jaren negentig de verantwoordelijkheid droeg en die hem lang zouden blijven achtervolgen.
Daarbij kwamen lidstaten hun financiële verplichtingen aan de VN niet na, en de VS was zo ontevreden over de bemoeienis van Annans voorganger Boutros Boutros Ghali dat ze tegen een tweede termijn voor de Egyptenaar stemden. In Annan hoopten de Amerikanen op een bureaucraat uit de VN-gelederen die zich diplomatieker zou opstellen.
Maar Annan ontpopte zich snel als een charismatisch VN-leider en een krachtige, succesvolle diplomaat. Hij pakte de budgetaire problemen aan door 1000 van de 6000 banen te schrappen op het hoofdkwartier in New York en zette vaart achter het hervormen van de VN.
Daarnaast boekte hij grote successen met zijn aandeel in de geboorte van het Kyoto-protocol om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en met de millenniumdoelstellingen: de lidstaten committeerden zich aan een serie ambitieuze doelen die binnen 15 jaar gehaald moeten worden. Een van die doelstellingen is het halveren van het aantal mensen dat wereldwijd honger lijdt.
Nobelprijs
Die successen leverden de VN en Annan in 2001 de Nobelprijs voor de Vrede op. Maar de aanslagen van 9/11 later dat jaar zouden de wereld grondig veranderen.
De VS besloot na 9/11 een eigen koers te gaan varen en verklaart het internationale terrorisme de oorlog, met of zonder de VN. Dat culmineerde in 2003 in de inval in Irak, ondanks felle tegenstand van een deel van de Veiligheidsraad. Annan noemde de Amerikaanse inval "niet legitiem" maar besloot niet af te treden.
"Irak heeft de verhoudingen op scherp gezet", zegt Jan Pronk, tot voor kort VN-gezant in Sudan. "Annan had kunnen aftreden, maar dat heeft hij niet gedaan. Hij heeft het systeem willen redden." Het aftreden van de secretaris-generaal had de VN mogelijk op de rand van de afgrond gebracht.
Olie-voor-Voedsel
Annan bleef, maar hij had zich wel de woede van de Republikeinen in de VS op de hals gehaald. Washington stuurde aan op onderzoek naar de rol van de VN-topman bij het corruptieschandaal rond het Olie-voor-Voedsel-programma, dat Irak van humanitaire hulp moest voorzien.
Annans zoon bleek zijdelings betrokken bij die affaire en een Amerikaanse Senator riep Annan op om af te treden. Annan moest na enig verzet een onafhankelijk onderzoek toestaan. Maar daarbij kwam geen informatie naar voren die wees op de betrokkenheid van de secretaris-generaal.
Hij overleefde de affaire en gebruikte zijn diplomatieke talent om tot oplossingen te komen bij de conflicten in Congo en Sudan. Tegelijkertijd richtte hij zich weer op het oude streven: het hervormen van de VN zodat de organisatie effcetiever kan werken. Uiteindelijk werd op dat vlak werd nauwelijks iets bereikt.
Maar dat is ook niet vreemd, stelt Ad Melkert, de tweede man bij het VN-ontwikkelingsprogramma UNDP. "De VN is zo sterk als de sterkste leider haar toestaat te zijn. Dat is een frustratie, maar het is de realiteit."
Deel deze pagina
»
»
»