Door Jessica Lutz, NOS-correspondent in Turkije
Nietsvermoedend toont een aantal journalisten hun toegangskaart voor het Grieks-orthodoxe patriarchaat in Istanbul, waar de paus zometeen arriveert. Als door een wesp gestoken, verspert de politie de weg. De journalisten mogen er niet in. Die maken zich boos: ze hebben toch een kaart van het patriarchaat om hun nek hangen? Inderdaad. En dat is nou precies het probleem.
Dat de paus een belangrijk man is, staat voor de Turken buiten kijf. Hij is door de president in Ankara uitgenodigd en drie dagen lang ligt half Istanbul plat omdat hij er is. Maar wat heeft zo'n man precies te zoeken bij de Grieks-orthodoxe patriarch, zo vragen velen zich af.
Bartholomeus I. De Turken noemen hem hardnekkig de Grieks-orthodoxe patriarch van Fener. Dat is de Istanbulse wijk aan de oever van de Gouden Hoorn waar de patriarch zetelt. Voor Turkije is Bartholomeus niet meer dan de geestelijke leider van een uitstervende kerk van nog amper 2000 zielen. Dat heeft de woordvoerder van het Ministerie van Buitenlandse Zaken vandaag nog eens benadrukt.
Oecumenisch
De rest van de wereld, inclusief de paus, noemt hem de Oecumenische patriarch. Dat betekent dat hij in de Grieks-orthodoxe kerk de eerste onder gelijken is: de belangrijkste van alle patriarchen die in totaal zo'n 300 miljoen gelovigen voorgaan in het Midden-Oosten, de Balkan, Griekenland, Oost-Europa, Rusland, Australië en Amerika. Oecumenisch betekent in wezen niet meer dan internationaal. Maar voor de Turken staat die benaming bijna gelijk aan landverraad.
De Turkse achterdocht heeft zijn wortels in het pijnlijke proces van de uiteenvalling van het Osmaanse Rijk, Turkije's voorganger. Aangemoedigd door de Europese mogendheden kwamen de christelijke onderdanen van de Osmaanse sultan één voor één in opstand. Het huidige Griekenland scheidde zich af in het begin van de negentiende eeuw. Maar de Grieken bleven verlangen naar ''hun'' hoofdstad, Constantinopel, of Istanbul zoals het nu heet.
Herhaaldelijke keren in de twintigste eeuw hebben de Grieken geprobeerd stukken Turkije te veroveren. En iedere keer kregen de Grieken in Turkije het dan op hun bord. Langzaam maar zeker heeft de Turkse overheid zo de lokale Griekse gemeenschap steeds verder afgeknepen. En heeft de Istanbulse patriarch steeds minder gelovigen gekregen.
Argusogen
En dan komt er een paus bij hem op bezoek. De Turken kijken met argusogen toe. In een gemeenschapelijke verklaring pleiten beide religieuze leiders voor meer godsdienstvrijheid voor de christenen in Turkije. Ook wijzen ze op de moeilijke positie van de christenen in het Midden-Oosten, en roepen ze op tot respect voor die gemeenschappen. Ze willen bovendien werken aan toenadering tussen te twee kerken.
Bewijst dit alles niet, zo zal menig Turk denken, dat het Westen opnieuw uit is op het ondermijnen van Turkije? Het pausbezoek maakt patriarch Bartholomeus veel belangrijker dan hij in Turkse ogen is.
Voor je het weet, eist het Westen dat het patriarchaat een tweede Vaticaan wordt, een staat binnen de staat, met eigen politie, internationale betrekkingen en verdragen. Het afgeven van aparte perskaarten, los van de algemene accreditatie die Ankara verzorgt voor het pausbezoek, is de eerste stap, zo wordt gevreesd.
»
»
»