De uitslag van de verkiezingen betekent niet veel goeds voor de ingeslagen weg van economische hervormingen, menen economen. Kiezers hebben hun toevlucht gezocht tot partijen die terughoudend zijn op het gebied van grote economische veranderingen, zoals de Socialistische Partij en de Partij voor de Vrijheid, en hebben hervormingsgezinde partijen als de VVD de rug toegekeerd.
"Nederland sluit zo de ogen voor ontwikkelingen in de wereld en dat zal resulteren in stagnatie en niet in hervormingen, terwijl er behoefte is aan meer hervormingen", zegt econoom Bas Jacobs van de Universiteit van Amsterdam en Tilburg.
Volgens Jacobs heeft het vorige kabinet van CDA en VVD een begin gemaakt met het doorvoeren van economische veranderingen, zodat Nederland over een poosje de enorme stroom van babyboomers aankan, die met pensioen gaan. De economische denktank van het kabinet, het CPB, heeft in maart becijferd dat er nog heel veel moet worden gedaan, wil Nederland niet enorm in de financiële problemen komen, zegt Jacobs.
Kloof
Een coalitie van CDA, PvdA en een derde partij zal economisch lastig uitpakken, vindt ook Charles Kalshoven, econoom bij ABN Amro. CDA en PvdA verschillen op veel punten enorm. De PvdA wil bijvoorbeeld de hypotheekrenteaftrek voor de hoogste inkomens beperken, terwijl het CDA heeft beloofd hier niet aan te tornen.
Een andere kloof: de christen-democraten willen het ontslagrecht versoepelen, terwijl de PvdA daar fel op tegen is. Maar daarmee zijn nog lang niet alle verschillen op economiegebied genoemd: de huurprijzen van woningen wel of niet overlaten aan de markt, Schiphol wel of niet privatiseren, en wel of niet participeren in de bouw van de Joint Strike Fighter.
Mocht er een kabinet van CDA, PvdA en een kleinere derde partij komen, dan zullen veel economische beslissingen worden "uitbesteed", vreest Kalshoven. De Sociaal-Economische Raad zal veelvuldig moeten worden ingeschakeld om een concensus te bereiken.
Bang
De ondernemingsorganisaties VNO-NCW en MKB Nederland pleiten voor een snelle formatie. "Er zijn meerderheden te vormen en er moet worden geregeerd om het herstel van de economie vast te houden en uit te bouwen. Dat vergt een snel en verstandig beleid, waarin het ondernemingsklimaat centraal staat", lieten de organisaties weten.
Toch vreest MKB-voorzitter Loek Hermans voor een moeizaam formatieproces. "Ik ben enigszins bevreesd dat het een lange formatie gaat worden."
"We moeten toch echt wel streven naar een stabiel kabinet dat het economisch beleid van de afgelopen jaren in hoofdlijnen kan voortzetten. Want we hebben gezien dat dit goed is voor de Nederlandse economie, goed is voor het bedrijfsleven, en daarbij goed voor de banen."
CNV-voorzitter René Paas denkt dat de formatie een fluitje van een cent is. Volgens de voorman van de christelijke vakbond zullen het CDA en de PvdA er snel uit komen met behulp van de ChristenUnie.
Stilliggen
Het Nederlands Centrum voor Directeuren en Commissarissen (NCD) is niet te spreken over de verkiezingsuitslag. "Wij zijn teleurgesteld en ook wel een beetje ontevreden dat de combinatie VVD/CDA, die toch redelijk succesvol beleid heeft neergezet, niet een meerderheid heeft gekregen."
"Ik schat in dat er aan het einde toch een centrum-rechtse coalitie zal komen. Dat zal een langdurige formatie worden en dat betekent dat ons land maanden stil komt te liggen", kijkt NCD-voorzitter Willem Hollander in de toekomst.
»
»
»