Door Jeroen Wielaert
Er is een nieuwe Bert Haanstra opgestaan en haar naam is Jiska Rickels. Ruim vier jaar heeft ze gewerkt aan de film die de opening van het IDFA 2006 is geworden: 4 Elements.
Het gaat om de indringende confrontatie met de elementen vuur, water, aarde en lucht, aangegaan in verschillende, keiharde mannenberoepen. Rickels voert de kijker mee naar brandweermannen in Siberie, krabbenvissers bij Alaska, mijnwerkers in Duitsland en astronauten in Kazachstan.
De vergelijking met de oude Haanstra drong zich spontaan op bij het zien van de verschillende registraties, want dat is de ouderwetse methode die Rickels heeft toegepast. Ze heeft ervoor gekozen om al dat geploeter van dichtbij te volgen, zonder verder zelf bezig te gaan als interviewer, of duider. Geen van de mannen geeft uitleg over de aard en de zwaarte van hun bezigheden.
De man met het beste oog voor alles was cameraman Martijn van Broekhuizen. Hij is de partner van Rickels sinds ze samenwerkten aan de film Untertage, het eindexamenproject voor de Filmacademie in Munchen. Dit project is een onderdeel geworden van 4 Elements.
Muziek
Jiska Rickels (29) is in Nederland opgegroeid als kind van Duitse ouders. Haar vader Horst kreeg in het begin van de jaren zeventig muziekcollege van Dick Raaymakers, één van de grote pioniers van de moderne, experimentele electronische muziek. Dat was voordat Duitse groepen als Kraftwerk en Einstürzende Neubauten de weg vonden naar een jong (pop)publiek.
De muziek van Horst Rickels is daaraan verwant, maar is ook volstrekt eigenzinnig. Dat is goed te horen in 4 Elements, want voor de soundtrack van haar documentaire kreeg de maakster het mooiste van haar vader, vooral in zijn dialoog tussen het woeste werkmanskabaal en zijn brigade van orgelpijpen.
Dat geluid legt een extra vette laag in de film, zorgt ervoor dat het kijken ook door het lúisteren een intensieve fysieke beleving wordt.
Natuur
Jiska Rickels was altijd al gefascineerd door de kracht van de natuur, voordat ze voor haar examenstuk ondergronds ging in Duitsland. Ze had daarbij het nodige te overwinnen onder de kompels die eerst niet zoveel zagen in dat spichtige half-Hollandse meissie.
Maar toen ze zich ook in een mijnwerkerspak hees en met besmeurd gezicht meeliep in hun gangen gaven ze zich gewonnen. Zo zelfs dat ze op hun naakte huid zat, als ze mekaar afschrobben bij het douchen. Essentieel is het diepe respect voor dat rauwe mannenwerk en de rode draad dat het vooral keihard teamwerk is.
Van Broekhuizen heeft het gevangen in een afwisseling van kalme en heftige shots, allemaal in het hart van de actie. Spectaculair om te zien hoe de boeg van de krabbenvangersboot zich in de kille Pacific boort bij hevige zeegang. Dan moet het boren in de Duitse aarde nog komen, met beelden van een afdaling in krappe liften, over smalle transportbanden.
Beeldtaal
4 Elements is geen harde politieke documentaire - het genre waarmee IDFA vaak het beste scoort. De film zegt meer dan genoeg over de eeuwige werking van de elementen en hoe de mensheid ermee omgaat.
Vier jaar heeft het draaien gekost. Jiska Rickels heeft er krachtig mannenwerk mee geleverd in de beste Hollandse traditie. Er is geen woord Nederlands bij in een bonte beeldtaal die internationaal verstaanbaar is. Daarom zal de film na de IDFA ongetwijfeld de wereld over gaan als een sterk Nederlands product.
Deel deze pagina
»
»
»