Door Koert Lindijer, NOS-correspondent in Afrika
Het huis van God verliest zijn glans. "Het ijs van de witte berg verdwijnt. God hoeft niet te verhuizen, maar wij en de dieren zullen straks moeten wegtrekken", zegt een Maasaiherder is de schaduw van de Kilimanjaro.
De sneeuw- en ijskappen van Afrika's hoogste bergen smelten. Van de Kilimanjaro verdween volgens onderzoekers sinds 1912 ongeveer 80 procent van het ijs, van de Mount Kenya meer dan negentig procent en van de twee vierkante kilometers gletsjers in 1987 op de bergketen de Ruwenzori was vorig jaar nog slechts 0,96 vierkante kilometer over. Binnen vijftien jaar, zo luidt de wetenschappelijke verwachting, is de vulkaantop van de Kilimanjaro niet meer wit maar gitzwart.
Conferentie
Maandag 6 november is in de Keniaanse hoofdstad Nairobi een twee weken durende conferentie begonnen van de Verenigde Naties over klimaatverandering. Ruim 5.000 delegatieleden uit de 189 landen praten over klimaatverandering, met bijzondere aandacht voor Afrika.
Uit aan de vooravond van de top gepubliceerde rapporten blijkt dat Afrika's kwetsbaarheid nog groter is dan aanvankelijk werd aangenomen. Afrika draagt van alle continenten het minste bij aan het mondiale broeikaseffect maar de gevolgen komen er het hardst aan. Het smelten van sneeuw en ijs is een van de meest in het oog springende gevolgen van de opwarming van de aarde.
In het wildpark Amboseli aan de Keniaanse kant van de Kilimanjaro waadt een groepje olifanten in de modder van de moerassen. Enkele jaren geleden nog stond hier volop water, dat door de smeltende sneeuw en door lekken onder aan de honderd meter dikke ijslaag de berg afstroomt. Een pelikaan moddert voort, nijlpaarden knorren en jonge buffels voeren aan de rand van het moeras een schijngevecht. De twee moerassen van Amboseli liggen omsloten door kurkdroge vlaktes met razende wervelwindjes; zonder het water van de Kilimanjaro zou hier niets en niemand leven.
Broeikaseffect
Titus Mitau is hoofdwildwachter in Amboseli. Evenals de meeste wetenschappers kent Mitau niet met zekerheid de oorzaak van de verminderde watertoevoer van Amboseli. Hij noemt het broeikaseffect en hogere temperaturen, ontbossing op de hellingen en minder regenval, en de toename van mensen en dieren.
"In 1975 waren er 500 olifanten in Amboseli, nu 1500. De gevolgen van deze overbevolking kunnen we niet meten, maar we zien bijvoorbeeld wel steeds minder bomen. Sommige olifanten trekken al weg naar Tanzania want daar is het milieu beter".
De witte toppen van Afrika's hoogste bergen fungeren als belangrijke waterreservoirs. Het water van de ruim vijfduizend meter hoge Mount Kenya voorziet in 80 procent van de elektriciteitsbehoefte van Kenia. Het water van de Ruwenzori voedt het Victoriameer en de Nijl; de oppervlakte van het Victoriameer daalde de afgelopen paar jaar met anderhalve meter, met ernstige gevolgen voor Oeganda's stroomvoorziening en economische groei.
Aan de Tanzaniaanse zijde van de Kilimanjaro zijn duizenden boertjes afhankelijk van de waterstroompjes van de berg. Wat zullen de gevolgen zijn als straks de sneeuw voor eeuwig verdwenen is? Het antwoord van wildwachter Titus Mitau volgt rap: "Dan is Amboseli gedoemd, dan moeten de Maasais en de beesten hier weg".
Sahel
Niet alleen de witte bergtoppen van Afrika lopen gevaar. De meest getroffen gebieden zullen zijn de Sahel, de savannes van Oost Afrika, het Grote Merengebied, de Oostafrikaanse kusten en de drogere zones van zuidelijk Afrika.
Afrika werd de afgelopen eeuw gemiddeld 0,7 procent warmer. In de Sahelstrook regende het de afgelopen kwart eeuw 25 procent minder. Afrika staat steeds meer droogtes te wachten met dramatische gevolgen voor de landbouwproductie.
Zeventig procent van de Afrikanen doet aan landbouw. Ook komen er als gevolg van extreme curven in het weer meer overstromingen.
Dertig procent van Afrika's kusten en koraalriffen lopen gevaar door de hogere zeespiegel met het risico van overstromingen voor zeventig miljoen mensen.
Bij 2085 kan door de klimaatsverandering de leefomgeving van een kwart van de wilde dieren zijn vernietigd. Het rapport Africa Up in smoke van enkele Britse niet-gouvernementele organisaties schrijft dat het Westen de boosdoener is van het broeikaseffect maar nauwelijks steun geeft aan Afrika dat met de gevolgen kampt.
»
»
»