Oud-president P. W. (Pieter Willem) Botha van Zuid-Afrika is op 90-jarige leeftijd overleden. Van 1978 tot 1989 stond hij, aanvankelijk als premier en later als president, aan het hoofd van het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime.
Zijn hele politieke leven hield hij vast aan de strenge segregatie van de blanke Zuid-Afrikanen en de zwarte meerderheid. Hij trotseerde de internationale roep om de gevangen ANC-leider Nelson Mandela vrij te laten.
In 1948 kwam hij in het parlement en in 1966 werd hij aangewezen als minister van Defensie. Van 1979 tot 1984 was hij premier. Onder zijn leiding ontwikkelde Zuid-Afrika een geheim nucleair programma in samenwerking met Israël. In 1984 werd Botha verkozen tot president.
Rellen
Kenmerkend voor zijn regeerperiode waren de rellen in de zwarte townships, die keihard door politie werden neergeslagen: een noodtoestand die vijf jaar duurde. Zuid-Afrika raakte in die jaren internationaal steeds verder geïsoleerd. Het land werd getroffen door een internationale handels- en sportboycot.
Onder Botha's verantwoordelijkheid maakten de Zuid-Afrikaanse veiligheidsdiensten zich schuldig aan ernstige schendingen van de mensenrechten, waarvan vooral de zwarten het slachtoffer werden.
Martelingen
Meer dan 2000 mensen werden vermoord en naar schatting 25.000 mensen zonder vorm van proces vastgezet. Martelingen waren in de Zuid-Afrikaanse gevangenissen aan de orde van de dag.
Wel probeerde hij voorzichtig veranderingen door te voeren, zoals meer zeggenschap voor minderheden in het parlement en de afschaffing van het verbod op gemengde huwelijken. Maar de apartheid bleef: zwarten werden geen burgers, het ANC bleef verboden en Nelson Mandela bleef vastzitten.
Ook toen de VN harde sancties instelde tegen Zuid-Afrika en ondanks het groeiende isolement, bleef Botha strijdbaar. Hij zei dat wanneer het witte Zuid-Afrika zou worden vernietigd, het land ten prooi zou vallen aan interne strijd, chaos en armoede.
Krokodil
Botha, die de bijnaam 'Die Groot Krokodil' had, werd in 1989 bij een rebellie in zijn eigen Nationale Partij afgezet en opgevolgd door Frederik de Klerk. Die verwierf internationale roem voor zijn ontmanteling van het apartheidssysteem. In 1990 liet hij Mandela vrij.
Nadat Botha door zijn partij opzij was geschoven, trok hij zich verbitterd terug. Hij weigerde voor de waarheids- en verzoeningscommissie van bisschop Tutu te verschijnen. In 2003 werd Botha in de eindrapportage van de commissie medeverantwoordelijk gesteld voor de terreur tijdens zijn bewind. Maar berouw kende Botha niet, nooit heeft hij zijn excuses aangeboden.
Botha stierf thuis. Onder de eersten die hun medeleven betuigden was het ANC, dezelfde beweging die onder het bewind van Botha verboden was. Nelson Mandela zei in een reactie op zijn dood: "Hoewel velen meneer Botha herinneren als een symbool van apartheid, herinneren wij hem ook vanwege de stappen die hij heeft genomen om de weg te paveien naar een vreedzame oplossing voor ons land."
Deel deze pagina
»