De Algemene Rekenkamer vindt dat Nederland financiële risico's loopt met de deelname aan de ontwikkeling van de Joint Strike Fighter (JSF). Nederland doet sinds 2002 mee aan de totstandkoming van het gevechtsvliegtuig.
De Rekenkamer, het college dat de uitgaven en het beleid van de regering controleert, heeft het project onder de loep genomen en concludeert dat de ontwikkelingskosten van de JSF fors zijn gestegen en mogelijk nog verder omhoog gaan.
De JSF wordt mogelijk de opvolger van de F16. Het JSF-project ligt gevoelig in Den Haag. Een kleine meerderheid van in elk geval CDA, VVD en LPF is voor deelname van Nederland; de linkse oppositie is fel tegen. De tegenstanders denken dat de kosten niet tegen de baten opwegen.
Het kabinet ziet de JSF als "het beste toestel voor de beste prijs". Maar volgens de Rekenkamer is dat niet vast te stellen, omdat nog niet duidelijk is wat de kostprijs per toestel is.
Ontwikkelingskosten
Volgens de Rekenkamer berekende het ministerie van Defensie in 1999 dat Nederland zo'n 4,5 miljard euro aan ontwikkelingskosten kwijt zou zijn als er 114 vliegtuigen worden afgenomen. De laatste berekeningen komen nu al uit op 14,6 miljard euro bij de afname van 85 toestellen in 30 jaar. Dat bedrag ligt dus drie keer hoger voor 30 toestellen minder.
Het kabinet verwacht dat over de hele JSF-periode van 30 jaar voor 8 miljard euro aan orders worden binnengehaald, stelt de Rekenkamer. Uit berekeningen van de Rekenkamer blijkt dat de orders die het Nederlandse bedrijfsleven tot nu toe in de ontwikkelingsfase heeft binnengeloodst ongeveer 250 miljoen euro bedragen. Veel minder dan de 640 miljoen euro die voor deze fase was beraamd.
Het ministerie van Defensie weerlegt een aantal beweringen van de Rekenkamer. Zo wijst het departement erop dat de kostenstijgingen sinds het begin van het project weliswaar 80 procent waren, maar dat Nederland pas in 2002 instapte. Sindsdien stegen de ontwikkelingskosten met 30 procent, maar die kosten zijn volgens Defensie opgehoest door de Amerikanen.
Ook zegt Defensie dat zij in 1999 niet is uitgegaan van de afname van 114 toestellen, zoals de Rekenkamer meldt, maar van 85 toestellen voor 4,5 miljard euro. Ook is er al meer aan orders binnengekomen dan de 25 miljoen euro waar de Rekenkamer het over heeft. Defensie stelt dat al 560 miljoen euro binnen is van de 640 miljoen die in de eerste fase is beraamd.
'Doorgaan'
Ook na het lezen van het rapport van de Rekenkamer blijven de regeringsfracties CDA en VVD van mening dat Nederland moet doorgaan met het project. "De risico's zijn niet groter dan ze waren toen het tweede kabinet-Kok hier instapte", zegt CDA-Tweede-Kamerlid Roland Kortenhorst. Volgens VVD-Kamerlid Zolt Szabo is er "geen indicatie dat uitstappen beter is".
SP, GroenLinks en PvdA willen dat Nederland zich terugtrekt uit het JSF-project.
Het is nog niet bekend of Nederland de JSF zelf ook gaat kopen. Daarover moet het nieuwe kabinet een beslissing nemen.
»