Door Ron Holman, cultuurredacteur van het NOS Journaal
Bijna was het er nog van gekomen, maar helaas, in mei 2002 werd duidelijk dat er geen vervolg op het succesvolle Soldaat van Oranje van Paul Verhoeven uit 1977 zou komen. De film zou weliswaar niet door Verhoeven zelf worden geregisseerd, maar door Jean van der Velde. Verhoeven heeft nu met Zwartboek eigenlijk zelf een soort van Soldaat van Oranje 2 gemaakt. Want dat is wel de belangrijkste conclusie bij het zien van de film. Het is een echte Verhoeven-film geworden.
Vlotte montage, spektakel, stoere jongens, helden-romatiek en met de vaste Verhoeven-ingrediënten (borsten, kotsen, vleugje seks, poep en schaamhaar) zal het vooral de internationale kijker met de ogen doen knipperen. Ook al zijn we In Nederland dit soort beelden van Verhoeven al sinds de jaren zeventig en tachtig gewend - denk aan Spetters en Turks Fruit - de gemiddelde Amerikaan zal met open mond het Verhoeven-spektakel aanschouwen.
Kort samengevat is het een mix van Het Meisje met het Rode Haar (weliswaar van Ben Verbong), Turks Fruit (fietsend door Den Haag in plaats van Amsterdam) en inderdaad Soldaat van Oranje (verzetshelden in actie). En dat laatste komt ook nog eens een keer doordat een deel van de cast ook in die film heeft meegespeeld (Derek de Lint en Dolf de Vries).
Ambitieus
Verder zien we Thom Hoffman (De Vierde Man), Halina Reijn en vooral Carice van Houten in de hoofdrol die de film ook echt moet dragen, ze zit vrijwel in alle scènes. Een ambitieus project, met bijna 17 miljoen euro de duurste filmproductie ooit gemaakt in Nederland, en voor Verhoeven zijn eerste Nederlandse film sinds De Vierde Man uit 1983.
Mensen die de film Saving Private Ryan van Steven Spielberg hebben gezien, zullen zich ongetwijfeld de scène herinneren waarin de Amerikanen aan wal komen bij Omaha Beach en zwaar onder vuur worden genomen door de Duitsers. Als kijker voel je bijna de kogels in de lichamen boren van de soldaten die uit de boten stappen. Dat gevoel is in Zwartboek ook heel sterk aanwezig op het moment dat de groep joodse vluchtelingen de Biesbosch proberen over te steken en stuiten op een Duitse patrouille. Een indrukwekkend moment.
Gemengde gevoelens
Maar de belangrijkste vraag blijft natuurlijk: is de film geslaagd. En dan ontstaan er toch gemengde gevoelens. De film is zoals gezegd, vlot gemonteerd, heeft enkele spectaculaire scènes, is een aardige whodunnit, maar komt eigenlijk niet verder dan dat. Vooral het plot wordt op het laatst iets te snel afgeraffeld en er moeten ook enkele kunstgrepen worden uitgehaald om het allemaal te laten kloppen. Vooral bij dat laatste wringt het te veel.
Carice van Houten, die in de film Minoes van het scherm spatte, wordt door Verhoeven op een hele fletse manier gefilmd en belicht en ook haar acteerspel is wat flets. Dat is jammer. Sebastiaan Koch, de hoge SD-officier met wie ze aanpapt, is wel weer heel erg menselijk en de schurk wordt ook erg als schurk neergezet.
Dolf de Vries als notaris Smaal speelt wat houterig, Johnny de Mol als gelovige verzetsjongen krijgt het voordeel van de twijfel en alleen Derek de Lint is door al die jaren heen enorm gegroeid en vooral bij hem is de internationale ervaring goed te zien. Kortom, een leuk spannend jongensboek. Maar niet meer dan dat. Ook al probeert Verhoeven met de film aan te geven dat niet alles is wat het lijkt.
Zwartboek is vanaf 14 september in de Nederlandse bioscopen te zien.
Deel deze pagina
»