door Jacques Schmitz
Tranen in zijn ogen, wanneer zijn bezoek aan het concentratiekamp Dachau in 1941 ter sprake komt. Hij wrijft de tranen weg. De hand vol ouderdomsvlekken. Hoe oud hij ook geworden is, Johannes Heesters wordt nog altijd aangesproken op de tijd dat hij tijdens de oorlog in Duitsland furore maakte als zanger en entertainer. Onder de nazi's.
Hij is al 102 jaar oud, met Sinterklaas komt er nog weer een jaartje bij. Als hij al niet de oudste Nederlander is, dan doet hij in ieder geval een goeie gooi naar die titel, want de zanger is nog altijd een vitaal man.
Hij treedt zelfs nog op en zingt met nog redelijk vaste stem zijn succesnummers uit musical en operette. Ook donderdagavond, bij de openingsgala van de tentoonstelling over zijn leven, stond Johannes Heesters op de bühne.
Kleinzoon
Johannes Fischer draagt niet alleen dezelfde voornaam, hij heeft ook de donkere ogen van zijn grootvader. Hij kijkt je daarmee ietwat schichtig aan. Maar misschien is hij alleen maar "genervt", is hij het zát steeds weer gevraagd te worden naar het "oorlogsverleden" van zijn opa.
Johannes Fischer heeft de expositie "Johannes Heesters Op het spoor van een fenomeen" ontworpen. Op de persconferentie vooraf, in het gebouw van de organiserende Akademie der Künste, geeft hij toelichting op zijn tentoonstellingsdesign. Maar natuurlijk zijn de journalisten ook ik vooral in zijn familieband met de oude zanger geïnteresseerd. En misschien is hij gewoon dát wel zat.
Zijn grootvader voelt zich in Holland niet welkom, vertelt Johannes Fischer, die zelf een tijdje in Nederland heeft geleefd. Hij kent de discussie. Johannes Heesters is na de oorlog in zijn vaderland fors aangevallen.
Hem werd verweten dat hij in Nazi-Duitsland in film en theater successen vierde, terwijl Nederland door de Duitsers bezet was. In die tijd bezocht hij met zijn collega's van het Münchener Gärtnerplatztheater ook het concentratiekamp Dachau. Een gevangenenorkestje speelde een stukje muziek voor de beroemde "Jopie" Heesters.
Collaboratie
Na de oorlog doken er foto's op van dat bezoek en Nederlandse kranten schreven dat de entertainer in het kamp voor SS-officieren had gezongen. Dat verwijt kwam deze week ook tijdens een gesprek op de Duitse televisie ter sprake. En werd door Johannes Heesters heftig en met tranen in de ogen ontkend.
Dat hij met de nazi's gecollaboreerd heeft , zo begon ik een van mijn vragen aan de kleinzoon en wilde daarmee alleen maar de Nederlandse verwijten aan het adres van zijn opa omschrijven.
Maar Johannes Fischer reageerde meteen met een gepikeerd "Dat heeft ie niet! Hij was een toneelspeler, hij was een entertainer voor het Duitse publiek. Je kan van een acteur niet per se verlangen dat hij een verzetstrijder is." Grootvader Heesters, zo vertelt de kleinzoon, voelt zich ten onrechte door zijn landgenoten verstoten.
Maar niet alleen Nederlanders, ook Duitsers hakken op de oude man in. De Bildzeitung niet echt bekend als verzetskrant schrijft dat het "Jopie" nog altijd niet is gelukt "de bruine vlek" te verwijderen van de witte sjaal, die hij tijdens elk optreden bij zijn zwarte "Frack & Zylinder" draagt.
Beluister ook het (Duitstalige) radio-interview
Deel deze pagina
»