Door Jef van Gool
De Vlaamse schrijver Hubert Lampo is overleden. Hij is 85 jaar geworden. De auteur was al enige tijd ernstig ziek. Lampo is vooral bekend van zijn boek 'De komst van Joachim Stiller', dat uitkwam in 1960 en 43 keer werd herdrukt.
Na de onverwachte dood van zijn vrouw Lucia in maart vorig jaar is het snel bergafwaarts gegaan met Hubert Lampo. Het laatste jaar verbleef hij in een verzorgingshuis in het grensdorp Essen.
Lampo werd op 1 september 1920 geboren in de Antwerpse voorstad Het Kiel. Hij was enige tijd onderwijzer, maar koos toen voor de literatuur.
Als recensent voor de Volksgazet speelde hij een voorname rol in het Vlaamse cultuurleven in de jaren 50. Het was de laatste jaren stil geworden rond Hubert Lampo. Eind jaren tachtig, begin jaren negentig verschenen nog een verhalenbundel en vier vuistdikke romans, maar na De geheime academie (1994) was er geen nieuw werk meer uitgekomen.
Niets meer te zeggen
In een interview met Fleur Speet in HP/De Tijd in 2003 zei hij dat hij op zijn 75ste het idee kreeg dat hij niets meer te zeggen had. "Eigenaardig eigenlijk, maar ik wilde gewoon oud worden zonder nog te schrijven. Dat heeft zich min of meer voltrokken."
Toch was het verlangen nog één keer een mooi boek te schrijven, niet verdwenen. "Maar ik moet wachten op inspiratie: de eerste zin moet vanzelf komen." Ook al was er de laatste twaalf jaar geen nieuw boek van Hubert Lampo verschenen, toch gaf Meulenhoff met thematische bundelingen van eerder werk regelmatig nieuwe impulsen aan de belangstelling ervoor.
Zo werd de viering van zijn tachtigste verjaardag in 2000 opgeluisterd met de omnibus Innerlijke domeinen. Naast enkele losse verhalen bevatte die twee romans: Terugkeer naar Atlantis en De elfenkoningin, uit 1953 en 1989. In deze laatste krijgt het leven van een auteur die heeft vernomen dat z'n vader is neergeschoten door Vlaamse SS'ers, een gelukkige wending door een relatie met een Engelse academica.
Testament
Hubert Lampo zei veel meer verknocht te zijn aan De elfenkoningin, de roman die hij zijn testament heeft genoemd, dan aan De komst van Joachim Stiller. Toch blijft deze met de driejaarlijkse Staatsprijs voor Vlaams verhalend proza bekroonde roman zijn populairste boek.
Sinds zijn verschijnen in 1960 is het altijd in druk geweest. De 43ste druk is in 2003 verschenen, samen met De wortels der verbeelding, in de omnibus Heimwee naar de sterren.
Een van de belangrijkste kenmerken van het magisch-realisme van Hubert Lampo is dat de wetten van de realiteit waar het ruimte en tijd betreft 'opgeheven worden' of 'afgebogen worden naar het irrationele toe'.
In zijn gevoeligheid voor wat er achter de contouren van de tastbare realiteit schuil kan gaan, lag de kracht van het schrijverschap van Lampo.
Jung
Het valt niet te ontkennen dat het niet meer de uitstraling heeft die het eens voor velen heeft gehad. Zijn voortdurende introspectie in eigen werk (in relatie tot zijn aan de psycholoog Jung ontleende theorie van het magisch-realisme) heeft zijn eigen creativiteit niet altijd goed gedaan.
Waar in Terugkeer naar Atlantis de stap naar 'de andere wereld' nog niet wordt gezet (de hoofdpersoon blijft staan op de drempel van het mysterie), in enkele van de volgende romans van Hubert Lampo stappen de personages wel degelijk die andere dimensie binnen. De realiteit en de magie verenigen zich in één decor.
Zo maken de hoofdpersonen uit De heks en de archeoloog (1967) en Kasper in de onderwereld (1969) een tocht door een alternatief, magisch Antwerpen.
Joachim Stiller
In het eerder verschenen De komst van Joachim Stiller is Antwerpen eveneens het decor. De levens van enkele mensen daar worden in toenemende mate bepaald door een hen aanvankelijk onbekende man.
De kern van het oeuvre van Hubert Lampo is het zoeken naar geborgenheid. Veel van zijn hoofdfiguren zijn kwetsbare mensen, rechtschapen, goedwillend, oprecht, voor wie hij als het ware een ruimte schept waarin zij zich geborgen en vertrouwd kunnen voelen.
Hoezeer Freek in De komst van Joachim Stiller ook achtervolgd wordt door een angst die zelfs apocalyptische vormen aanneemt, toch zijn er plekken waar de beklemming even van hem afvalt, vooral als hij onder vrienden is.
Werkelijkheid en droom
Lampo gaf in zijn werk vorm aan "een bewoonbare wereld", een wereld zoals die zou worden "als de dingen gerealiseerd zouden worden zoals ik mij die droom". Het thans wat verbleekte aureool van het magisch-realisme mag niet verhullen dat de verwondering van Hubert Lampo over wat zich kan voordoen op het grensvlak van werkelijkheid en droom oprecht was.
Over een groot aantal zaken had hij een fabelachtige kennis opgebouwd. Hele bibliotheken op het gebied van de magie, archeologie, antropologie, taalkunde en nog veel meer had hij doorgenomen. Wat hij daarvan in zijn essays en deels in zijn romans aan de lezer voorschotelde, is vaak boeiend en uitdagend.
Dat zijn verdiensten op dat gebied ook buiten onze taalgrenzen werden erkend, blijkt wel uit de toekenning van enkele buitenlandse eredoctoraten.
»
»