Het is een van de meest onwaarschijnlijke 'einde-van-de-wereld'-scenario's, een explosie van zonnevlammen die de aarde verschroeien. Maar we kunnen op aarde wel degelijk last krijgen van de uitbarstingen. NASA heeft nu een supercomputer die de activiteit van de zon kan voorspellen.
Zonnevlammen ontstaan bij uitbarstingen aan het zonne-oppervlak en slingeren enorme massa's plasma (dat bestaat uit geladen deeltjes) de ruimte in. De krachten die hiermee gepaard gaan, zijn enorm. Een uitbarsting is vergelijkbaar met de ontploffing van een miljard atoombommen.
Als gevolg van zonnevlammen, ontstaat een stroom van geladen deeltjes die zonnewind wordt genoemd. Die zonnewinden kunnen zich soms wel 150 duizend kilometer uitstrekken en razen met zo'n 1,5 miljoen km/u door het zonnestelsel.
Ruimteschild
Op aarde merken we daar doorgaans weinig van. Het magnetisch veld van de aarde fungeert als een soort ruimteschild. Maar toch kunnen we er last van hebben. Satellieten kunnen erdoor uitvallen, zoals onlangs gebeurde met een GPS-satelliet die navigatiegegevens doorstuurt naar auto's en schepen op aarde. Ook mobiele telefoons kunnen het tijdelijk begeven en het radioverkeer kan verstoord raken.
Daarnaast loopt de stroomvoorziening op aarde soms risico bij grote uitbarstingen. "Precies door dat magnetisch veld kunnen er in dat veld wel allerlei grote stromen opgewekt worden, hoog in de dampkring. En die inductiestromen kunnen weer gevolgen hebben voor electriciteistscentrales", weet wetenschapsjournalist Gover Schilling.
Telegraaf
Dat bleek bijvoorbeeld eind 2003. Een enorme zonne-uitbarsting legde toen een energiecentrale in Scandinavië plat. In 1989 zat zelfs een groot deel van Canada zonder stroom omdat een aantal centrales daar aan elkaar gekoppeld waren.
Het was nog niets vergeleken bij de zonnestorm van 1859. De pas aangelegde telegraafverbinding tussen Europa en Amerika begaf het toen en het noorderlicht, dat ontstaat door de activiteit van de zon, was tot in Rome en Hawaii te zien.
Als dat soort uitbarstingen van te voren bekend zijn kunnen er tijdig maatregelen genomen worden, is de theorie. Satellieten kunnen bijvoorbeeld tijdelijk uitgeschakeld worden tijdens een zonnestorm, en energiecentrales kunnen van elkaar worden losgekoppeld.
SOHO
Tot nu toe waren de plotselinge uitbarstingen alleen heel kort van te voren te voorspellen, onder andere met de Europese satelliet SOHO, die de zonne-activiteit in de gaten houdt. Maar zo'n satelliet is zelf net zo kwetsbaar voor de zonnewind. In 2003 zag SOHO een storm twee dagen van tevoren aankomen. De storm miste de aarde, maar SOHO zelf kreeg zelf de volle laag. De kunstmaan overleefde het bombardement van elektrisch geladen deeltjes maar net.
De nieuwe supercomputer van NASA en de National Science Foundation (NSF) staat veilig op aarde en kan de activiteit van de zon haarfijn voorspellen. En daarmee dus ook de zonnewind, voordat die zelfs is ontstaan. De eerste testen waren succesvol.
Met de nieuwe techniek kunnen we mogelijke zonnewinden al weken van tevoren voorspellen. "Net als bij een tropische orkaan", aldus Schilling. "Het is in feite een kosmische weercomputer."
Deel deze pagina
»
»
»