Een eenvoudig tekort aan mensen en middelen. Een simpeler verklaring of excuus valt niet te bedenken, maar dat is toch de onvertogen conclusie van twee overheidscommissies die onderzochten of de aanslagen van 7 juli 2005 in Londen konden worden voorkomen.
Het net zo resolute antwoord op die vraag: nee. De vaststellingen zullen niet zonder slag of stoot worden geaccepteerd.
Onmiddellijk na vrijgave van het rapport echoode de term 'whitewash' door de straten van de Britse hoofdstad. Dat de falende inlichtingendiensten van alle blaam zijn gezuiverd, is moeilijk te behappen voor nabestaanden van de 52 omgekomen slachtoffers.
'Als'
Het 45 pagina's tellende rapport van het Home Office is doorspekt met het woordje 'als'. Kort samengevat: als er meer geld was, dan waren er meer MI5-agenten geweest. Als er meer geschaduwd had kunnen worden, dan was ringleader Mohammed Sidique Khan mogelijk tijdig ontmaskerd als potentieel zelfmoordenaar.
Het tegendeel gebeurde. Ondanks de wetenschap dat Khan in Pakistan leden van al-Qaida ontmoette, en ondanks de tijdelijke observatie door MI5 in Engeland lukte het hem toch om met drie andere Britten explosieven te maken en die gelijktijdig te laten ontploffen in de Londense metro en bus.
Is dat 'begrijpelijk', zoals het rapport zegt? Terrorisme-expert Crispin Black vindt van niet. "Als de leider van het grootste en meest dodelijke terrorisme-complot in de geschiedenis van Londen onder observatie hebt in de aanloop naar de uitvoering ervan, en je laat hem door je vingers glippen, dan kan dat puur en alleen worden gezien als een omvangrijke blunder van de inlichtingendiensten."
Al-Qaida
De rapporten roepen meer vragen op dan antwoorden. Een andere conclusie: Het viertal was geen georganiseerde al-Qaida-cel. Hoe valt dat te rijmen met de bevinding dat Khan in Pakistan een ontmoeting had met leden van al-Qaida?
Er was geen direkte training, of een concrete opdracht van Bin Ladens organisatie, hooguit een dodelijke inspiratie. In een afscheidsvideo vertelde Khan dat hij de oorlog had verklaard aan de Britse regering en bevolking.
Niet alleen na 11 september, maar ook en vooral na de invasie van Irak. Dat sluit beter aan bij een andere conclusie van vandaag, dat de terrorisme-dreiging van eigen bodem niet voldoende was ingeschat. Stategie en samenwerking ontbraken.
Irak
Is die laatste vaststelling een gecodeerde erkenning dat inlichtingendiensten wel degelijk hebben gefaald? MI5 heeft sinds het begin van de oorlog in Irak enkele malen erkend dat het steeds meer is gaan broeien in Britse radicale moslimkringen.
Toch was ook voor de overheid de schok groot, toen na 7 juli bleek dat het om Britse zelfmoordenaars ging. Aanbevelingen liggen daarom voor de hand. Meer geld vanzelfsprekend, zodat deze nieuwe terrorisme-dreiging beter kan worden afgewend.
Blijft het daarbij? Niet als het ligt aan nabestaanden en de politieke oppositie. Die willen een diepgravender en, dat vooral, onafhankelijker onderzoek. Want ondanks twee lijvige rapporten ligt die spreekwoordelijke onderste steen toch nog ergens verborgen.
»