Iran: de grote test

door buitenlandredacteur Sander Warmerdam



"Iran wordt de grote test voor de relatie tussen de VS en de EU." De zaal valt even stil als Richard Holbrooke de zin uitspreekt. 

Iedereen in het panel - NAVO-baas Jaap de Hoop Scheffer, buitenlandcoördinator Javier Solana van de EU en de Amerikaanse senator John McCain - had zojuist toch betoogd dat de bittere conflicten over de Irak-oorlog toch echt achter de rug waren? ("Dat is zo 2003", had Dan Fried van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken haast verveeld opgemerkt.) 

Maar het kan haast niet anders dan dat Holbrooke, de alom gerespecteerde oud-ambassadeur bij de VN onder Bill Clinton, gelijk krijgt. In de komende weken, maanden, wellicht jaren, zal moeten blijken of (en wat) de internationale gemeenschap heeft geleerd van de aanloop naar de aanval op Irak.

Wereldproblemen 

Het nieuw opgerichte Brussels Forum, in één van de chicste hotels van Brussel, het Conrad Hotel, heeft allerlei diplomaten, politici, academici en journalisten naar de Belgische hoofdstad gehaald om te discussiëren over de relaties tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie (de Transatlantische Dialoog, in dure taal). 

Drie dagen praten de deelnemers over de problemen die in de komende jaren kunnen opduiken en die de relatie tussen de twee machtsblokken kunnen verstoren, of juist versterken. 

De opkomst van China; de verslechterende toestand in Darfur, globalisering; de verspreiding van democratie; internationaal terrorisme; Kosovo, alles komt aan bod. Maar de meeste aandacht krijgt het probleem dat de hele wereld op dit moment bezighoudt: Iran. 

Amerikaanse aanpak

Senator John McCain somt de problemen op: "Iran steunt sinds jaar en dag het internationale terrorisme. Iran zal nucleaire technologie leveren aan terroristen. Iran wil dat Israël van de kaart wordt geveegd. En de megalomane, dreigende taal van de Iraanse president is zeer zorgwekkend." 

McCain trekt de vergelijking met de jaren 30 van de vorige eeuw. "Toen nam niemand de dictator serieus die openlijk dreigde landen en volkeren te vernietigen." Wat hem betreft, bluft Ahmadinejad niet. 

Alle opties om Iran aan te pakken zijn nog beschikbaar, ook de militaire in het uiterste geval. McCain: "Uiteindelijk is er maar één ding erger dan militair ingrijpen; en dat is Iran dat beschikt over een kernwapen. Een nucleair Iran zal een wapenwedloop in gang zetten en ervoor zorgen dat landen als Turkije, Egypte, Israël, en Saudie-Arabië zich beter willen bewapenen."

Natuurlijk is Iran een bedreiging, haakt Solana van de EU in. De veranderingen die het Midden-Oosten de afgelopen jaren heeft doorgemaakt zijn niet te onderschatten. "Voor het eerst", zegt de buitenlandcoördinator, "is een niet-Arabisch land het sterkste in de regio. Iran is Perzisch. En voor het eerst is het een sji'itisch land dat de regio domineert. Met gevaarlijke tentakels naar Afghanistan, Syrië, Libanon, en via Hamas in de Palestijnse gebieden." 

Maar Europa zal volgens hem zeker niet deelnemen aan een "coalitie der bereidwilligen" zoals destijds in Irak, een van de opties van McCain. 

Diplomatie 

McCain prijst de diplomatieke pogingen van Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië (de EU3) om Iran te bewegen het nucleaire programma op te geven. Diplomatie en eventuele sancties, daar moet het in de huidige fase voorlopig om draaien, vindt ook De Hoop Scheffer. Met een cruciale rol voor Rusland, voegt Holbrooke toe. Tegelijkertijd heeft niemand een antwoord op de vraag welke sancties er dan moet worden ingesteld en of sancties wel effectief zijn. (En, nog crucialer, of de VS wel het geduld willen opbrengen om langere tijd te wachten op de effecten nadat de sancties zijn ingesteld.)

"Militair ingrijpen is een denkbeeldige kwestie die nog lang niet in zicht is", benadrukt Dan Fried van Buitenlandse Zaken. "Volgens ons kan diplomatie nog steeds slagen." "Is het geen goed idee", oppert een journalist tijdens de korte persconferentie met senator McCain, "om gewoon met Iran rond de tafel te gaan zitten en over de problemen te praten?" "Ik ben uiteraard geen president", antwoordt de senator uit Arizona, "maar dat lijkt me een mogelijkheid. Zoals ik zei: alle opties zijn nog open".  

Voorlopig trekken de VS en de EU nog gezamenlijk op. Maar de verschillen van inzicht die in 2003 leidden tot de grote crisis tussen de bondgenoten, zijn onder de oppervlakte nog even groot. Op de fundamentele vraag van toen is nog geen antwoord gegeven: wat hebben bondgenoten te vertellen over militaire beslissingen van de Verenigde Staten? Zo 2003, inderdaad, maar wel uiterst relevant voor 2006 en 2007.