Legendarisch partijcongres herdacht

Door correspondent Peter d'Hamecourt

Stalin was een schurk. Daar kwam de redevoering op neer waarmee Nikita Chroesjtsjov het 20ste partijcongres op 25 februari 1956 verrastte. Een halve eeuw later is de Russische samenleving nog altijd niet klaar met het schrijven van de geschiedenis rond de dictator. 

De huidige leider van de communisten, Gennadi Zjoeganov, zegt: "Chroesjtsjov vertelde maar een deel van Stalins waarheid. Er waren excessen, dat valt niet te ontkennen. Maar Stalin heeft van de Sovjet-Unie ook een gevreesde wereldmacht gemaakt."

Dezelfde sfeer zie je vreemd genoeg terug in alle herdenkingsprogramma's op de staatstelevisie en andere televisiekanalen. Er wordt meer gesproken over hoe Chroesjtsjov tot zijn besluit kwam Stalin te ontluisteren dan over de inhoud van die ontluistering. De miljoenen mensenlevens die Stalin op zijn geweten heeft blijven nagenoeg onbesproken.

Gorbatslov

Michail Gorbatsjov, die 35 jaar na Chroesjtsjov rede tekende voor het opheffen van de Sovjet-staat, was er bij toen Chroesjtsjov zijn kameraden totaal verrastte. Gorbatsjov: "Ik moest als partijfunctionaris in het land de collectieven gaan informeren over de redevoering. Partijcellen op bedrijven en op collectieve boerderijen kregen de tekst van de rede te lezen. De reacties waren unaniem: we geloven dit niet. Dit kan Stalin niet op zijn geweten hebben. Nu hij dood is willen ze hem van alles de schuld geven."

Er zat op zijn minst iets hypocriets in Chroesjtsjovs veroordeling. Hij en zijn kameraden in de partijleiding waren alle medeschuldig aan de wandaden van Stalin die zij vele tientallen jaren lang stilzwijgend hadden geaccepteerd. Gorbatsjov zegt nu: "Chroesjtsjov legde de nadruk op de persoonsverheerlijking waaraan Stalin leed, maar als je nu naar de rede kijkt zei hij eigenlijk weinig over het Stalinisme. Ik begon 30 jaar later pas aan het afbreken van de totalitaire staat."

Verrader

Veel Russen zijn er vandaag nog van overtuigd dat 1956 het einde inleidde van de Sovjet-Unie. Sommigen zien Chroesjtsjov zelfs als een verrader. De gepensioneerde generaal-majoor Ivan Djatsjenko zegt: "Dankzij Stalin veranderde dit land in het machtigste land ter wereld. En geen enkele revisionist zoals Chroesjtsjov en zijn handlangers kunnen dat feit wegnemen."

Stalin-adepten laten ook geen gelegenheid onbenut om er op te wijzen dat Stalin de oorlog tegen Hitler-Duitsland heeft gewonnen. Chroesjtsjov pareerde dat volgens de krant Izvestija 50 jaar geleden al met: "Zonder Stalin was er misschien wel geen oorlog geweest." Roeslan Koesjkov is een jonge communist. Hij zegt: "Stalin was een groot figuur. Natuurlijk waren het moeilijke tijden. Maar de Sovjet-staat was een groot land."

Uit de resultaten van opiniepeilingen die rond de herdenking van het historische 20ste partijcongres zijn gehouden blijkt dat de Russen ernstig verdeeld zijn over de rol van Stalin in de geschiedenis. Sterker, meer dan de helft van het aantal ondervraagde Russen zegt dat hun land alleen is te redden door een man met een ijzeren vuist in het Kremlin. Democratie is bij de meerderheid van de burgers nog altijd niet populair.