Door correspondent Roger Strijland
Ratten, overvolle cellen en suïcide: het zouden de ingrediënten van 'Midnight Express' kunnen zijn, maar het is de dagelijkse realiteit van een hoop Franse gevangenissen.
In 1978 gaf filmmaker Alan Parker met 'Midnight Express' een weerzinwekkend beeld van Turkse gevangenissen.
Nu, 26 jaar later hekelt mensenrechtencommissaris Gil-Robles de wantoestanden in de inrichtingen van een Europese lidstaat. "Alleen in Moldavië heb ik ergere toestanden gezien", zei de Spanjaard toen hij een aantal Franse inrichtingen had bezocht. Veel gevangenissen of huizen van bewaring dateren nog van voor 1920 en verkeren in een erbarmelijke staat.
Zo ook de cellen in de kelder van het Paleis van Justitie in Parijs. Het cellencomplex doet sterk aan een kerker denken. De wc's zijn te smerig voor woorden en de douche is alleen weggelegd voor Vipverdachten. Een fatsoenlijk luchtverversingssysteem is er niet. Illegalen, bankovervallers en dronken automobilisten zitten hier in afwachting van hun berechting als sardientjes opeengepakt. En dat kan dagen duren.
Scheermesjes
Eén van de bewakers vertelt hoe verdachten zichzelf met scheermesjes verminken en de muren met bloed besmeuren om de aandacht op de onhygiënische toestanden te vestigen. "Het is ronduit een gore plek die zo snel mogelijk gesloten moet worden", schrijft Gil-Robles in zijn rapport voor de Raad van Europa.
Overbevolking is nog wel het grootste probleem waar het Franse gevangeniswezen mee te kampen heeft. Frankrijk telt bijna 60 000 gedetineerden voor 50.000 plaatsen. En hier gaat men ervan uit dat er meerdere mensen op een cel zitten. Vanuit Franse ogen lijkt het dan bijna ook onwezenlijk dat Nederland debatteerde over de vraag of twee gedetineerden op één cel mogen.
Met een beetje geluk zit je in Frankrijk 'maar' met twee of drie anderen in een cel. En in huizen van bewaring kan het daar een veelvoud van zijn. Zedendelinquenten, kleine criminelen en drugshandelaren, ze vormen het gros van de gedetineerden. De meeste van hen kampen met psychische problemen en zelfmoord is aan de orde van de dag in de Franse inrichtingen.
Matras
Temidden van deze bevolking bevinden zich ook Nederlanders. Ruim tweehonderd, van wie de meesten vastzitten wegens drugshandel. In de 'Santé'-gevangenis van Parijs trof mensenrechtencommissaris Gil-Robles in een cel drie bedden aan op een veel te kleine ruimte van amper 10m2. Een stapelbed plus een derde bed dat niet meer was dan een matras op de vloer die tegen een wc-pot was aangeschoven.
Privacy op het toilet is er niet bij. Regelmatig douchen ook niet en het beddengoed liet qua hygiëne sterk te wensen over. Toch hebben de gevangenen hier nog geluk want in veel politiecellen slapen de verdachten zonder beddengoed op de harde grond.
Verkrachtigen
Een paar jaar geleden stelde een arts van de 'Santé'-gevangenis in Parijs dezelfde wantoestanden ook al aan de kaak. Haar boek deed een hoop stof opwaaien, maar er veranderde uiteindelijk niets. Ze beschreef bovendien hoe bendes er de dienst uitmaken en hoe het leven achter de tralies gepaard gaat met drugsgebruik, verkrachtingen en aids.
De enige manier om de problemen te lijf te gaan, is meer geld in de gevangenissen te steken, concludeert Gil-Robles nu. Frankrijk heeft echter nooit de wil getoond om de problemen op te lossen. Extra geld voor justitie was er lange tijd niet. Maar sinds kort is gestart met de bouw van nieuwe gevangenissen. Ook alternatieve straffen en huisarrest moeten gevangenen een menswaardig onderkomen te geven.
»