Door Peter d'Hamecourt
Kan het goed komen tussen Armenië en Azerbajdzjan? De haat tussen beide volkeren zit diep. Bij een recent bezoek aan Bakoe de hoofdstad van Azerbajdzjan vertelde een Azeri mij: "Armenië bestaat niet. Het is geen volk. Ze hebben nooit een land gehad. Het zijn zwervers."
En in de Armeense hoofdstad Jerevan vertelde een jongeman mij doodserieus: "Azeri horen in Iran thuis. Azerbajdzjan is christelijke grond en geen moslimgrond." Er wonen inderdaad 17 miljoen Azeri in Iran, twee keer meer dan de bevolking van Azerbajdzjan zelf.
Tussen beide volkeren lijkt een vergelijk over hun territoriale conflict bijna uitgesloten. Religieuze sentimenten tussen de islamitische Azeri en de christelijke Armeniërs vertroebelen mede de sfeer. Toch proberen beide presidenten, Robert Kotsjarjan (Armenië) en Ilham Alijev (Azerbajdjzjan), in Parijs onder de hoede van de Verenigde Staten, Rusland en Frankrijk tot vrede te komen. De plek van handeling, Rambouillet, is niet hoopgevend. Ooit liepen vredesgesprekken over Kosovo stuk op dezelfde plek.
Oorlog
De oorlog tussen beide landen brak uit in 1989 in de nadagen van de Sovjet-Unie. Inzet was de zeggenschap over de Armeense enclave Nagorny Karabach die geheel ingesloten is door Azerbajdzjans grondgebied. In 1994 kwam het tot een gewapende vrede. Vooral de Azeri leden zware verliezen en verloren eenzevende van hun land inclusief de enclave.
De trieste balans is dat de oorlog 30.000 dodens eiste en dat nog eens vele honderdduizenden mensen van huis en haard werden verdreven en twaalf jaar later nog steeds in erbarmelijke omstandigheden leven. Ook in dat opzicht betaalde Azerbajdzjan de zwaarste tol.
Voor beide presidenten lijkt de tijd gunstig om tot een compromis te komen. Tijdens de recente parlementsverkiezingen heeft Alijev zijn greep op Azerbajdzjan verstevigd. Kotsjarjan, zelf afkomstig uit Nagorny Karabach, heeft nog een jaar voordat parlementsverkiezingen zijn positie zouden kunnen verzwakken.
Referendum
Het compromis dat op tafel ligt is nog niet helemaal ingevuld. Armenië zou zijn troepen moeten terugtrekken van Azerbajdzjans grondgebied. Vluchtelingen moeten kunnen terugkeren. Armenië meent dat dat niet kan gelden voor de enclave Nagorny Karabach zelf en voor een landcorridor die de enclave blijvend aan Armenië moet binden. Over de status van de enclave zou op termijn een referendum moeten worden gehouden.
Beide presidenten staan onder grote druk van nationalisten, maar ook de westerse belangen zijn groot. Sinds kort ligt er een strategische oliepijpleiding die olie uit de Kaspische Zee rechtstreeks naar het Turkse Ceyhan vervoert. Over drie jaar zal die pijpleiding de westerse economieen voeden met negen miljoen vaten per dag. De pijpleiding ligt slechts 20 kilometer verwijderd van het conflictgebied. Azerbajdjzan profiteert economisch het meest van de olie-boom.
Geweld
Met de oliedollars is het in staat geweest in de afgelopen jaren een aanzienlijke krijgsmacht op te bouwen. Sterk genoeg, menen nationalisten, om de Armeniërs met militair geweld uit Nagorny Karabach te verjagen. Armenië krijgt heimelijke militaire steun van Rusland.
Voor beide landen geldt dat het beëindigen van het conflict het begin kan betekenen van welvaart voor hun bevolking. De oorlogslast drukt, ondanks de gewapende vrede van de afgelopen jaren, zwaar.
Deel deze pagina
»