Groot nieuws voor astronomen: Europese sterrenwachten hebben voor het eerst een planeet buiten het zonnestelsel ontdekt die een beetje op de aarde lijkt. Niet echt, want het vriest er 220 graden, maar het hemellichaam heeft wel een hard oppervlak.
De 'exoplaneet', zoals planeten buiten ons eigen zonnestelsel worden genoemd, gaat vooralsnog door het leven onder de weinig romantische naam OGLE-2005-BLG-390Lb. De bol staat 20.000 lichtjaar ver weg, in de buurt van het centrum van de Melkweg.
Dat is voor galactische maatstaven niet eens zo heel ver, maar wie bedenkt dat het licht van de ster er 20.000 jaar over doet om ons te bereiken, snapt dat de Europese astronomen in hun sterrenwacht in Chili een enorme prestatie hebben geleverd.
Einstein
De nieuwe planeet is op die afstand met de sterkste telescopen niet zichtbaar. De exoplaneet werd ontdekt met behulp van een techniek die is gebaseerd op een door Einstein in 1915 voorspeld effect. "Met deze methode gebruiken we de zwaartekracht van een zwak licht gevende ster als een gigantische telescoop om een verder weg gelegen ster te vergroten", legt Andrew Williams van het team achter de ontdekking uit.
De verder weg gelegen ster lichtte door die techniek eventjes op, en door een kleine onregelmatigheid bij dat oplichten, konden de astronomen de aanwezigheid van de planeet aantonen. Uit de gegevens kon worden afgeleid dat de verre wereld vijf keer zo zwaar is als de aarde en in tien jaar om een ster draait die iets zwakker is dan onze zon. Leven zal er waarschijnlijk niet voorkomen, daarvoor is het te koud.
De ijzige planeet werd al op 11 juli gevonden. In de maanden daarna werd de ontdekking door andere sterrenwachten bevestigd voordat het nieuws openbaar werd gemaakt. De ontdekkers zijn er opgewonden over. "OGLE-2005-BLG-390Lb is pas de derde planeet die met deze techniek is ontdekt", zegt teamlid Jean-Philippe Beaulieu. "De vondst is een sterke aanwijzing dat dit soort kleine objecten heel veel voorkomen".
Gasreuzen
De eerste planeten buiten het zonnestelsel werden pas enkele jaren geleden ontdekt. In eerste instantie waren dat enorme gasreuzen met een enorme massa, vaak tientallen keren die van Jupiter, de grootste planeet van ons zonnestelsel. Door die grote massa brengen die de ster waar ze omheen draaien iets uit balans, en die slingering is onder bepaalde omstandigheden waarneembaar vanaf de aarde.
OGLE-2005-BLG-390Lb is echter niet zo'n enorme gasbol, en dat maakt het zo bijzonder, stelt teamlid Uffe Gråe Jørgensen van het Niels Bohr Instituut in Kopenhagen. "Deze planeet is de eerste en enige die past in de theorieën over het ontstaan van ons zonnestelsel."
»