Door NOS-correspondent Geert Groot Koerkamp in Moskou
Komt het ooit weer goed tussen Viktor Joesjtsjenko en Vladimir Poetin? Dat de relatie tussen de presidenten van Oekraïne en Rusland nooit echt hartelijk is geweest was natuurlijk geen geheim. Het Kremlin zette ruim een jaar geleden zijn kaarten op Joesjtsjenko's tegenstander in de presidentsverkiezingen, maar kreeg met de oranje revolutie een lelijke tik op de neus.
Na zijn aantreden als de nieuwe leider van Oekraïne benadrukte Joesjtsjenko het belang dat hij hechtte aan goede banden met grote buur Rusland, maar gaf tegelijkertijd aan waar de ambities van het nieuwe Oekraïne lagen: bij de Europese Unie en de NAVO. De betrekkingen tussen Moskou en Kiev konden daarna alleen nog maar koel zijn.
Nu, met de escalatie van het conflict over de gasprijs, zijn ze kouder dan ooit. Kunnen Joesjtsjenko en Poetin elkaar nog wel recht in de ogen kijken als Rusland Oekraïne publiekelijk beschuldigt van diefstal?
Europa en de Verenigde Staten hebben hen gemaand dat vooral wel te doen. Hoezeer zij ook begaan zijn met de erfenis van de oranje revolutie en het lot van Oekraïne als nieuwe, democratische loot aan de Europese boom, de garantie van onbelemmerde gasleveranties in de toekomst gaat voor.
Daarom is zowel Rusland als Oekraïne te verstaan gegeven dat hun reputatie als, respectievelijk, betrouwbare leverancier en transporteur van aardgas op het spel staat.
Wakker geschud
Rusland zal zich daar nog het minst zorgen om maken. Het weet dat Europa eenvoudig niet zonder het gas uit Siberië kan en Rusland daarom hoe dan ook te vriend moet houden. Rusland is de grootste gasproducent ter wereld en het belang van het Siberische gas neemt alleen maar toe, naarmate in de komende decennia de oliereserves afnemen.
Rusland heeft dus de tijd en kan zich de arrogantie die het laat zien in het conflict met Oekraïne permitteren, zelfs al heeft de gasoorlog tussen Kiev en Moskou veel Europese landen wakker geschud en stemmen doen opgaan om de afhankelijkheid van Russisch gas te verminderen. Immers, wat Rusland vandaag doet met Oekraïne, kan het morgen ook met anderen uithalen.
Oekraïne heeft beduidend meer reden tot bezorgdheid. Het land hoopt zich op een goede dag onder de warme vleugels van Europa te kunnen nestelen en kan tot nu toe rekenen op een welwillende houding van de EU-landen. De luidkeelse beschuldigingen van diefstal die het Russische staatsbedrijf Gazprom aan het adres van Oekraïne heeft geuit komen Kiev daarom bijzonder slecht uit.
Wig
Het laatste dat de Oekraïeners willen is dat de Europeanen hun definitief de rug toekeren en daarmee in feite overleveren aan Moskou, dat het buurland rekent tot de eigen invloedssfeer en geen gelegenheid voorbij zal laten gaan om een wig te drijven tussen Oekraïne en het Westen.
Joesjtsjenko ontkent dan ook heftig dat Oekraïne 'ook maar één kubieke meter gas' illegaal heeft afgetapt en zegt dat Gazprom zelf de hoeveelheid gas die door de Oekraïense pijpleiding snaar Europa stroomt heeft verminderd.
Rusland bedrijft met de gasleveringen aan het 'nabije buitenland' een verdeel- en heerspolitiek en maakt daar geen geheim van. Andere voormalige Sovjet-republieken betalen veel minder voor het gas dan de prijs die Moskou van Kiev eist.
Volgens Oekraïne kan deze prijsdiscriminatie alleen maar politiek gemotiveerd zijn. Het wordt in die opvatting gesteund door Poetins voormalige economisch adviseur Andrej Illarionov, die kort voor de jaarwisseling na zes jaar ontslag nam. Volgens hem toont de manier waarop de onderhandelingen zijn verlopen, met het voortdurend opdrijven van de prijs door Rusland, zonneklaar aan dat hier geen economische motieven in het spel zijn.
Parlementsverkiezingen
Rusland is erop gebrand de verloren invloed over Oekraïne te herstellen en de uitkomst van de oranje revolutie terug te draaien. Het gaswapen is één van de middelen die daartoe worden ingezet. De Verenigde Staten hebben al hun verontrusting uitgesproken over het gebruik van energie voor het uitoefenen van politieke druk.
Moskou zal beslist proberen het resultaat van de komende Oekraïense parlementsverkiezingen te beïnvloeden. Die verkiezingen zijn belangrijk, omdat met ingang van dit jaar de regering wordt gevormd op basis van de zetelverdeling in het parlement.
Het gasconflict wordt door alle deelnemers uitgebuit. Het Joesjtsjenko-kamp gebruikt het om te laten zien dat Rusland een onbetrouwbare partner is en zal daarmee in het nationalistische westen van het land meer stemmen winnen. Zijn tegenstanders leggen de schuld bij Joesjtsjenko en zijn kabinet en hopen op bijval in het meer pro-Russische oosten. De politieke tweespalt in Oekraïne lijkt door de gascrisis alleen maar toe te nemen.
Deel deze pagina
»
»
»