Door Jef van Gool, hoofdredacteur van Literatuurplein.nl en Boekbalie
De P.C. Hooft-prijs 2006, bestemd voor poezie, is toegekend aan H.C.ten Berge, zo heeft het bestuur van de stichting die de prijs beheert, bekendgemaakt.
Een jury onder voorzitterschap van de dichter en essayist Hans Groenewegen prijst Ten Berge als een unieke figuur met uitzonderlijke kwaliteiten die in z'n poezie de diepte noch het geringste schuwt en wiens pioniersarbeid op het vlak van de literatuur van onschatbare waarde is geweest. Hij opende de Nederlandse poezie naar werelden waarvoor eerder geen oog was.
H.C.ten Berge is op 24 december 1938 te Alkmaar geboren. Van Bergen, waar hij is opgegroeid, verhuisde hij aan het begin van de jaren zestig naar Amsterdam, waar hij onder meer Spaans studeerde.
Raster
Zijn eerste gedichten verschenen vanaf 1963 in Podium en Merlijn. Van 1967 tot 1973 was hij redacteur van het door hem opgerichte tijdschrift Raster, waarin hij veel aandacht besteedde aan nieuwe ontwikkelingen in de Nederlandse en de buitenlandse literatuur.
Vanaf '77 wordt Raster opnieuw uitgegeven, gedurende een aantal jaren wederom (mede) onder zijn leiding. In de jaren zestig maakte hij meerdere reizen naar Polen en Tsjechoslowakije.
In de zomer van 1972 verbleef H.C.ten Berge voor het eerst op Groenland. Het gebied rond de Hudson Bay en ook Brits Columbia leerde hij kennen van reizen die hij medio jaren '70 maakte, toen hij verbonden was aan het National Museum of Man in het Canadese Ottawa.
Antropologie
Zijn interesse in de volkeren die leven in het Hoge Noorden en in hun verhalen, leidde in de jaren '70 tot een drieluik dat vanuit antropologisch EN literair oogpunt zeer belangwekkend is.
Het bestaat uit De dood is een jager (1974), De raaf in de walvis (1976) en Siberiese vertellingen (1979), mythen en fabels van respectievelijk Indianen, Eskimo's en (sub)arctische volkeren.
De belangstelling voor de noordelijke culturen is ook voor 't oorspronkelijke werk van H.C.ten Berge een rijke bron van inspiratie geweest. Niet voor niets was de titel van z'n eerste dichtbundel Poolsneeuw (1964). Een latere bundel als De witte sjamaan (1973) is 'n poetische reis door de wereld van sneeuw en ijs.
Autobiografisch
Een autobiografische achtergrond heeft ook het lange titelverhaal in De beren van Churchill (1978), waarin de auteur zich hoopt te kunnen laven aan de bijna vergeten bronnen van het bestaan in een Eskimodorp aan de Hudsonbaai. Ten Berges antropologische interesse reikt ook tot in Japan (Yugao, 1969) en Mexico (Poezie van de Azteken, 1972).
Het 30-jarige jubileum in 1993 van het schrijverschap van H.C.ten Berge was voor uitgeverij Meulenhoff aanleiding tot het uitbrengen van Materia prima,
een uitgebreide selectie uit zijn tien tot dan verschenen dichtbundels.
Door die bundel was het mogelijk zijn waarde als poezievernieuwer echt naar waarde te schatten. In z'n poetica sluit hij heel nauw aan bij de modernistische stromingen,geinitieerd door T.S.Eliot en Ezra Pound, en bij klassieke culturen als die van de Azteken.
'Woekeren met de beeldsnippers van een verloren tijd' heeft hij in een gedicht eens 't poetisch in elkaar schuiven van diverse tijden en culturen genoemd.
Leesboeken
In boeken als De honkvaste reiziger en Vrouwen,jaloezie en andere ongemakken (uit resp. 1995 en 1996) heeft H.C.ten Berge zijn Dagboekbladen, veldnotities (zoals de ondertitel van beide boeken luidt) gebundeld.
Het zijn verrassende leesboeken, in een zeer persoonlijke toon, waarin notities over bewonderde auteurs, varierend van Anna Bijns tot Ezra Pound, afgewisseld worden met herinneringen en met essays.
De oprispingen tegen de zelfgenoegzame literaire incrowd zorgen daarbij voor de nodige ontspanning. Absolute aanraders zijn de essays over motieven als de verslindende vrouw en de slapeloosheid in de literatuur.
Met Blauwbaards ontwaken (2003),vorig jaar genomineerd voor de Libris Prijs, rondde H.C.ten Berge een drieluik van romans af waartoe ook Het geheim van een opgewekt humeur (1986) en De jaren in Zeedorp (1998) behoren.
Edgar Moortgat
De hoofdpersoon, de ladies' man Edgar Moortgat, wordt in De jaren in Zeedorp, dat in de chronologie VOOR Het geheim van een opgewekt humeur speelt, ertoe aangezet om op te schrijven wat reeds jaren in hem sluimert.
Moortgat die de overstap maakt van het leraarschap naar de literatuur, is naar de persoon van Ten Berge gemodelleerd. De trilogie geeft een trouw beeld van zijn leven vanaf de jaren vijftig.
Het oeuvre van H.C.ten Berge geldt als weerbarstig en moeilijk toegankelijk. De nominatie van zijn roman Het geheim van een opgewekt humeur voor de eerste AKO Literatuur Prijs in 1987 leek voor een kentering te zorgen, maar het effect daarvan ebde te snel weg. De roman werd ook bekroond met de Multatuli-prijs.
In 1996 werd zijn hele oeuvre al bekroond met de Constantijn Huygens-prijs. De P.C.Hooft-prijs wordt hem op 19 mei uitgereikt in het Letterkundig Museum.
Het is te hopen dat die zorgt voor een blijvender erkenning. 'Wie graaft zal sporen ontdekken / van wat ongezien hier uit kon lekken,' dichtte hij al in zijn poeziedebuut Poolsneeuw.
»
»
»