Tijdens de herdenking van André Hazes zat de Arena vol met huilende mensen. Bijna 50.000 fans hoorden hoe zijn zoontje Dré junior een afscheidsbrief voorlas. En op de dag dat Pim Fortuyn werd begraven, stonden duizenden mensen langs de snelweg om bloemen op de lijkwagen te gooien.
Nog niet zo heel lang geleden waren zulke uitbarstingen van collectieve emoties ondenkbaar. Wat mensen beweegt om op zulke momenten ongegeneerd in het openbaar hun verdriet te etaleren, is het onderwerp van een nieuwe publicatie van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).
Ontzuiling
Het komt vooral door de ontzuiling, stelt SCP-onderzoeker Joep de Hart. Want de zuilen regelden van oudsher hoe we ons verdriet moesten verwerken. Het kerkgenootschap waarbij je was aangesloten hield een herdenkingsdienst, of je partij organiseerde een politieke bijeenkomst. Maar de zuilen spelen in onze moderne samenleving geen rol meer.
Dus improviseren mensen tegenwoordig zelf een herdenking, stelt De Hart. "Wanneer er iets gebeurt, zoeken individuen uit verschillende lagen van de bevolking elkaar op. Mensen hebben behoefte aan lijfelijk contact met de emotie. En die emotie komt niet meer tot stand vanuit een groep of organisatie."
Diana
Massale herdenkingen zijn niet nieuw. Toen in 1919 de sociaal-democratische voorman Ferdinand Domela Nieuwenhuis overleed, werd zijn begrafenis in Amsterdam door tienduizenden mensen bijgewoond. Maar dat was strak georganiseerd door de arbeidersbeweging.
Na de moord op Pim Fortuyn was de top van de Nederlandse samenleving weliswaar aanwezig bij de officiële rouwdienst in de Kathedraal van Rotterdam, maar buiten op straat was een ongeorganiseerde mensenmenigte verzameld. Met hun woedende spreekkoren waren ze tot in de kerk te horen.
Verder nemen Nederlanders buitenlandse voorbeelden over als het om rouwen in het openbaar gaat, constateert het SCP. Na de dood van Prinses Diana werden tienduizenden bloemen, knuffels en persoonlijke briefjes neergelegd bij de hekken van Buckingham Palace.
Dat werd ook in Nederland traditie. Op de plek waar Theo van Gogh vorig jaar werd vermoord lagen binnen enkele uren honderden persoonlijke voorwerpen, in zijn geval vooral cactussen en pakjes sigaretten.
Volkscultuur
Een andere ontwikkeling die de onderzoeker beschrijft is de opkomst van de volkscultuur. Die is er in geslaagd om door te dringen tot de hogere lagen van de samenleving. Veel emoties waar de elite vroeger op neerkeek, worden tegenwoordig normaal gevonden. De media sluiten zich daarbij aan. Ze doen dagelijks verslag van de emoties van de gewone man.
Toen André Hazes vorig haar overleed, kwam de ene na de andere documentaire op tv en raakten de actualiteitenprogramma's niet over hem uitgepraat. De herdenking in de Arena werd live op televisie uitgezonden.
SCP-onderzoeker Joep de Hart noemt tot slot nog een opmerkelijk aspect van de massale openbare rouwbeleving. Het moment duurt maar kort en de het verdriet verdwijnt snel. "Het emotiemoment is in Nederland erg ad hoc."
Deel deze pagina
»
»
»