Zaterdag maken zo'n 11 miljoen Irakezen opnieuw de gang naar de stembus, deze keer voor het referendum over de nieuwe grondwet. Die constitutie moet de eenheid van het Iraakse volk versterken, maar de kans is groot dat het land nog meer verdeeld raakt dan het al is.
Een cruciale rol is weggelegd voor de soennieten, naast de sjiieten en Koerden één van de drie grote bevolkingsgroepen in Irak. De soennieten vormen de overgrote meerderheid in vier van de 18 provincies. De verkiezingen voor het interim-parlement in januari werden door een groot deel van de soennitische kiezers nog geboycot, maar er is een kans dat ze nu wel in groten getale komen opdagen.
Juist door de boycot in januari zijn de soennieten nauwelijks vertegenwoordigd in het parlementaire comité dat de ontwerpgrondwet heeft opgesteld. De sjiieten en Koerden konden daardoor een document opstellen dat aan hun eigen wensen beantwoordt en die van de soennitische minderheid buiten beschouwing laat.
Boycot
Het ging zo ver dat de partijen zelfs de kieswet wilden aanpassen om ervoor te zorgen dat een overweldigende soennitische tegenstem geen schijn van kans zou maken bij het referendum. Soennitische leiders dreigden daarom alweer met een boycot, maar onder druk van de VS en de VN werd de wijziging weer teruggedraaid.
De grootste vrees van de soennieten - die tientallen jaren de scepter zwaaiden in Irak - is dat het land verdeeld raakt in drie stukken en dat sjiieten en Koerden de controle krijgen over het olierijke noorden en zuiden van Irak.
De Koerden hebben al een autonome regio in het noorden van het land. Die willen ze graag uitbreiden naar het olierijke gebied rond Kirkuk. In het zuiden claimen de sjiieten de Rumayla-olievelden die 1,6 miljoen vaten per dag opbrengen. De soennitische minderheid wil meedelen en is daarom niet erg enthousiast over een federaal Irak.
Compromis
Om de nieuwe grondwet van kracht te laten worden, moet het ja-kamp een tweederde meerderheid behalen. De soennieten zijn echter zo ver in de minderheid dat het, zelfs als ze allemaal tegen gaan stemmen, nog spannend wordt. Alleen als ook enkele sjiitische groeperingen ook tegen stemmen maakt het nee-kamp een kans.
Maar een substantiële groep van nee-stemmers is ook geen prettig vooruitzicht voor de Iraakse regering, zelfs al zijn het er niet genoeg om de grondwet tegen te houden. In een laatste poging de soennieten over de streep te trekken hebben de sjiieten en Koerden hun landgenoten onder de diplomatieke leiding van de VS een weinig substantieel last-minute compromis aangeboden. De meeste soennitische partijen zien er niets in en adviseren hun aanhang nee te stemmen. Alleen de Iraakse Islamitische Partij steunt de constitutie.
Vermoorden
Ondanks dat sommige van hun leiders hebben opgeroepen wel mee te doen aan het referendum, is het niet erg waarschijnlijk dat de soennieten zaterdag massaal met op pad gaan naar het stembureau. Al is het maar om geen overbodige risico's te lopen.
Vooral de provincie Anbar geldt als extreem onveilig. Militanten hebben gedreigd iedereen te vermoorden die zich richting de stembus waagt. Daarnaast gaan de Amerikaanse troepen regelmatig in de aanval in Anbar.
De regering ziet de bui al hangen: na het referendum ligt er straks een goedgekeurde grondwet waar de soennieten massaal hebben tegengestemd. Om die bevolkingsgroep niet helemaal afkerig te maken van het democratiseringsproces, heeft de Iraakse regering nu al gezegd dat de inhoud van de grondwet niet voor eeuwig vastligt.
Eind dit jaar gaan de Irakezen voor de derde keer dit jaar naar de stembus, dan om een nieuw parlement te kiezen dat het interim-parlement zal vervangen. Vier maanden later kunnen wat de regering betreft nog amendementen worden toegevoegd aan het document, wat, als het aan premier Allawi en Washington ligt, de basis wordt van het nieuwe Irak.
Deel deze pagina
»