Luxemburg stemde vandaag over de Europese grondwet en de uitslag was tot de stembusgang onzeker. Na het Franse en Nederlandse 'nee' besliste het kleine groothertogdom niet alleen over ratificatie, maar ook over het uiteindelijke lot van de grondwet.
Nadat de Nederlanders na de Franse afwijzing hun massale 'nee' hadden laten horen, wond de Luxemburgse premier Jean Claude Juncker er geen doekjes om: als ook zijn land tegen zou stemmen, zou hij opstappen. "Het is een kwestie van elementair fatsoen ten opzichte van de Luxemburgse kiezer. In het geval van een 'nee' is het niet aan het volk om te vertrekken. Dan moet ik opstappen."
Tot dit voorjaar was dat een loze belofte geweest. Het referendum in het Eurofiele Luxemburg, dat 9000 banen dankt aan de Unie, was bedoeld als een verplicht nummertje. Een overweldigend Luxemburgs 'ja' zou motiverend moeten zijn voor andere landen. En eind vorig jaar was 76 procent ook nog voorstander van de Europese grondwet.
Maar na de Franse en Nederlandse tegenstem kalfde die massale steun plotseling af. Vorige maand bleek nog maar 55 procent van plan vóór te gaan stemmen. Sindsdien mag volgens de wet niet meer gepeild worden.
Lëtzebuergesch
Waarom was het enthousiasme opeens tanende? De nee-stemmers gebruikten dezelfde argumenten als de Fransen. Ze zijn vooral bang dat de sociale zekerheid op de helling gaat als de EU doorgaat met de liberalisering van allerlei zaken. Daarnaast speelt, zelfs in het 2.596 vierkante kilometer grote Luxemburg, ook nationalisme een rol. De eigen taal is de laatste jaren steeds belangrijker geworden. Buitenlanders klagen steeds vaker dat ze nauwelijks contact krijgen met de bevolking omdat ze het Lëtzebuergesch niet machtig zijn.
En dan is er net als in Nederland en Frankrijk nog de binnenlandse politiek. Die speelde in de campagne een rol juist omdat Juncker zijn politieke lot aan het referendum had verbonden. Wie tegen Juncker is, had een extra argument om tegen te stemmen. De premier hoopte uiteraard op het omgekeerde effect, dat zijn aanhangers achter hem bleven staan zelfs al zijn ze niet dolenthousiast over de grondwet.
Om zeker te zijn van die steun heeft hij de afgelopen weken fanatiek campagne gevoerd. Daarin benadrukt Juncker vooral dat de race om de grondwet nog niet is gelopen. Dat de Luxemburgse stem wel degelijk een verschil kan maken in Europa. "Een Luxemburgs 'ja' is even belangrijk als een Nederlands 'nee'", hield hij de kiezers afgelopen week voor.
Nieuw leven
Het is de vraag of dat zo is. Luxemburg met zijn 470.000 inwoners - evenveel als Den Haag - heeft nog minder te vertellen in Europa dan Nederland. Maar de uitslag van het Luxemburgse referendum is desondanks cruciaal, alleen vanwege het moment waarop de Luxemburgers naar de stembus gaan.
Na het Franse en Nederlandse 'nee' hebben een aantal landen, zoals Denemarken en Groot-Brittannië, hun referenda op de lange baan geschoven. Als het in het Groothertogdom ook 'nee' was geworden, was het avontuur voor de Europese Grondwet in deze vorm definitief voorbij geweest.
De overtuigende Luxemburgse stem vóór zou het ratificatieproces in theorie weer wat nieuw leven in kunnen blazen. Of dat echt zo is, zal de komende maanden moeten blijken.
Deel deze pagina
»
»
»