Ze schreeuwen het niet van de daken, maar de Europese Ruimteorganisatie ESA viert vandaag een feestje. In Noordwijk, waar het belangrijke ESA-complex ESTEC is gevestigd, wordt met minister Brinkhorst het 30-jarig jubileum van de European Space Agency gevierd.
René Oosterlinck (61), de kersverse directeur Externe Relaties van ESA, weet een dag van tevoren nog niet of hij de reis van het Parijse hoofdkantoor naar de Nederlandse duinen kan maken. De echte hoogtepunten voor de Europese ruimtevaartorganisatie zijn sowieso niet de jubilea, maar successen als komeetverkenner Giotto en de lander Huygens op de Saturnusmaan Titan.
De half-Nederlandse, half-Belgische Oosterlinck volgde al jong alles op ruimtevaartgebied. Na omzwervingen als leraar natuur- en wiskunde in het toenmalige Zaïre en werk op een octrooibureau bracht zijn passie voor de kosmos hem in 1979 bij ESA.
Het agentschap bestond toen pas vier jaar, maar dat wil niet zeggen dat er tot dan toe in Europa niks op ruimtevaartgebied gebeurde. De twee voorlopers, ESRO (wetenschappelijk) en ELDO (rakettechnologie) hadden al het nodige voorwerk gedaan en in de jaren zeventig waren al grote projecten ontwikkeld: de Ariane-raket en het Europese Space-Shuttlelaboratorium Spacelab.
"Eind jaren zeventig was niet echt een gunstige tijd om te beginnen", herinnert Oosterlinck zich. "Veel projecten liepen af, Spacelab was klaar, de eerste Ariane was al gelanceerd. Maar in de jaren tachtig begon het opnieuw."
Hermes, de Europese Shuttle
De ambities reikten midden jaren tachtig tot ver in de hemel. Meteosat en ECS, de eigen weer- en communicatiesatellieten, waren al een begrip. Europa zou zijn eigen bemande mini-Space Shuttle moeten krijgen en een eigen ruimtelaboratorium onder de naam Columbus. De Duitsers, Fransen en Britten gingen ijverig aan de slag en kwamen alle drie met een eigen ontwerp.
De Fransen wonnen het pleit met de driepersoons Hermes, die bovenop een Arianeraket zou worden gelanceerd. Maar enkele jaren later ging de mini-shuttle van tafel. Te duur. Columbus ging wel door, maar zou aanhaken bij het Amerikaanse ruimtestation. "Achteraf was het schrappen van Hermes de juiste beslissing. Het was duur en veel te complex. Je ziet het aan de Amerikaanse Shuttle. We moeten wel bemande ruimtevaart hebben, maar niet zo ingewikkeld", meent Oosterlinck.
Het grootste succes van ESA in de jaren tachtig stond eigenlijk helemaal los van de ambitieuze bemande plannen. In 1986 scheerde de Giotto op 596 kilometer langs de komeet Halley. Het was de eerste belangrijke Europese ruimteverkenner en ESA nam met de 'zelfmoordmissie' een enorm risico. De sonde kwam terecht in een bombardement van stof en ijs rond de komeet, maar overleefde de missie. In 1990 werd de verkenner zelfs gereanimeerd voor een nieuwe flyby, langs de komeet Grigg-Skjellerup.
"Het wetenschappelijke programma is natuurlijk zeer sexy. Maar het was niet makkelijk, die missie naar Halley. Je moet wel precies bij die komeet komen, de sonde moet op tijd klaar zijn. Als je een maand later komt is ie voorbij. Dat het lukte was echt een hoogtepunt."
Ontgoocheling
Na Giotto volgde een hele vloot van ruimtesondes. Zoals de Ullysses, die als eerste ruimte sonde in een baan om de zon draaide die haaks op die van de planeten stond, en de Hipparcos, die de positie van ruim 100.000 sterren in kaart bracht. De afgelopen jaren waren er de Mars Express, de eerste Europese Marssatelliet, en de Huygens-lander op Titan.
Maar dieptepunten waren er natuurlijk ook - mislukkingen zijn even onlosmakelijk met ruimtevaart verbonden als successen. Oosterlinck herinnert zich vooral het fiasco van de eerste Ariane-5 in 1996. Op 4 juni van dat jaar zag hij met een aantal collega's in Parijs op een groot scherm tot zijn afgrijzen de gloednieuwe raket met vier satellieten exploderen.
"We waren er zeker van dat het zou lukken met die raket, tot we hem van zijn koers zagen afwijken." Na veertig seconden veranderde de raket in een grote vuurbal. "Het was een enorme ontgoocheling. Tien jaar was er gewerkt aan die satellieten, in één keer valt alles in het water." Een jaar later lukte de tweede poging met de Ariane-5 wel. En sindsdien loopt het lanceerprogramma weer als vanouds.
André Kuipers
Andere problemen waren er met de planeetverkenners, vaak op miljoenen kilometers afstand. De Britse Marslander Beagle - geen deel van het ESA-programma - redde het helaas niet. "Beagle was een project met beperkte financiële middelen waardoor het risico voor mislukking hoger lag." De Mars Express-sonde waarmee de Beagle was meegelift had aanvankelijk ook grote problemen met de radar. Een radar-arm onvouwde niet goed door ijsafzetting. "We hebben de satelliet naar de zon gedraaid, en het is gelukt. Nu is de arm helemaal open."
De komende jaren gaat ESA door met ruimtesondes en zullen meer Europese astronauten net als André Kuipers de kosmos in gestuurd worden met Space Shuttles en Soyoez-ruimteschepen. Er wordt steeds meer samengewerkt met de Chinezen, onder meer met een netwerk van navigatiesatellieten. En er komt een nieuwe raket, de Vega, voor kleine satellieten.
En de Columbus, het Europese ruimtelaboratiorium, zal na twintig jaar eindelijk gaan vliegen en aankoppelen aan het International Space Station. Dan is er weer een feestje, voorspelt Oosterlinck. "Er zijn er nog die het begin van dat programma hebben meegemaakt. Maar niet veel meer."
Deel deze pagina
»
»
»