Op toeristenvisum door Myanmar

Wilma van der Maten is correspondent van de NOS in Azië en bezocht Myanmar, het vroegere Birma. Journalisten komen dat land niet binnen en ze deed zich dus voor als toerist. Hieronder volgt haar persoonlijk reisverslag. 

Voor de douane op het internationale vliegveld van Rangoon ben ik even gespannen als een ambtenaar mijn paspoort net iets te lang bestudeert. Op mijn visum staat achter 'beroep' niet 'journalist'. Maar op de ambassade van Myanmar in Jakarta weten ze wel dat ik correspondent ben. Buitenlandse journalisten worden in Myanmar niet toegelaten, zelfs niet op toeristenvisum. 

Een vriendelijke diplomaat in Jakarta kneep een oogje dicht. Hij maakt zich grote zorgen over het tekort aan medicijnen en apparatuur dat in staatsziekenhuizen is ontstaan vanwege de Europese boycot. De Europese Unie voerde afgelopen oktober de druk op de militaire junta verder op. Zolang de militairen het huisarrest van oppositieleidster Aung San Suu Kyi niet opheffen en geen democratische hervormingen invoeren, mogen Europese bedrijven geen zaken meer doen met Myanmar. Ziekenhuisapparatuur valt niet onder de boycot. 

Maar de junta laat het volk lijden om vervolgens Europa daarvan de schuld te kunnen geven. Mijn partner deed tot voor kort zaken met staatsziekenhuizen. "Misschien kunt u wat voor de inwoners van Myanmar doen", opperde de diplomaat in Jakarta. Nadat mijn partner zijn hulp aanbood, kreeg ik mijn visum voor de socialistische republiek Myanmar. Net zoals na de massademonstratie in 1988 de militairen de naam van de regering ook in die van de Raad voor Vrede en Ontwikkeling veranderden. 

Demonstranten

Soldaten schoten in dat jaar duizenden demonstranten dood die democratische hervormingen eisten, onder wie monniken, artsen en verpleegkundigen. Tijdens een wandeling door het oude stadscentrum van Rangoon, langs huizen die nog dateren uit de Britse koloniale periode, probeer ik me voor te stellen hoe ingrijpend dat bloedbad destijds moet zijn geweest. 

Quasi geïnteresseerd lees ik in één van de vele populaire theehuizen van de hoofdstad de Engelstalige staatskrant 'Het Licht van Myanmar'. De krant opent met het bezoek van een minister aan een rijstveld. De media brengen uitsluitend positief nieuws, zoals verzonnen verhalen over de aanleg van nieuwe wegen en de economische groei. Later hoor ik een grap over de media. "Weet je waarom Birmezen slechts de rouwadvertenties lezen? Omdat dit het enige nieuws is dat betrouwbaar is". 

Als toerist sla ik in Myanmars beroemdste Shwedagon Pagode de tientallen Birmezen gade, die gedreven bloemen en fruit voor een Boeddhabeeld offeren. Een stelletje loopt er verliefd arm in arm. Met het vrolijke gekwetter van vogels op de achtergrond is de sfeer er zo vredig. 

Oppositieleidster

Ik realiseer me dat niet ver van de tempel het huis van oppositieleidster Aung San Suu Kyi staat. In 1990 won haar democratisch partij met een overweldigende meerderheid de verkiezingen. Tot grote schrik van de militaire junta die de verkiezingen ogenblikkelijk ongeldig verklaarde. 

Suu Kyi kreeg huisarrest. In 1995 kwam ze even vrij. Verstopt achter de bomen aan een van de stadsmeren staat de vervallen villa waarin deze Nobelprijswinnares voor de Vrede (1991) opnieuw gevangen zit. Ze zegt zelf dat ze in betere omstandigheden verkeert dan haar tientallen bestuursleden die in smerige gevangenissen door heel Myanmar zonder proces zijn opgesloten. 

Mooiste land

De dagen daarna reis ik per vliegtuig, boot en auto kris kras door Myanmar. Het land 'van de duizenden pagodes en de gouden glimlach', zoals de militairen Myanmar bij toeristen aanprijzen. "Het mooiste land dat ik ooit zag", vertelt een Duitse toerist aan het zwembad in Mandalay. "Allemaal zulke vriendelijk glimlachende mensen". 

Achter die glimlach schuilt een façade. En als je het niet wilt, word je als toerist geen moment geconfronteerd met de tragiek van de Birmezen. "Ik heb geen militair op straat gezien', vertelt de Duitse toerist me opgelucht. Je ziet inderdaad weinig militairen op straat. 

Angst

Toch regeert de angst in Myanmar. Geheime agenten en informanten houden iedereen overal in de gaten. Als je een nachtje niet thuis slaapt, dien je dat te melden bij de wijkoudste. Ook als je een logé hebt. De geheime dienst tapt telefoons in Westerse ambassades en hotels af. E-mail, internet of mobiele telefoons zijn nauwelijks voor het gewone volk toegankelijk. Rijke zakenmensen zie je wel internetten of mobiel bellen. Ze worden door de militaire junta niet als staatsgevaarlijk beschouwd. 

Ik laat me als toerist in de watten leggen. In de noordoostelijke Shan-staat vaar ik op een van de mooiste meren ter wereld, langs houten huizen op palen en watertuinen waarin boontjes en tomaten worden verbouwd. Vanaf het water zie ik de hoge bergen op de achtergrond. Rebellen vechten hier al decennia voor onafhankelijkheid. In tal van staten strijden etnische groepen al jaren voor hun vrijheid uit onvrede met het regime. 

Schokkend

In de kampen langs de grens met Thailand wonen duizenden vluchtelingen. Hun verhalen zijn schokkend. Het leger stak hun huizen in brand, verkrachtte vrouwen en schoot zelfs kinderen dood in de jacht op rebellen. De getraumatiseerde vluchtelingen zijn een vergeten groep geworden. "Onze regering is zo corrupt en egoïstisch", vertelt een student in de culturele stad Mandalay me verbitterd. 

In de archeologische stad Pagan in het noordwesten van Myanmar probeer ik te genieten van de duizend jaar oude tempels en pagode's die overal staan opgesteld in het rode woestijnzand. Over zandwegen rijden hier nog familie's in os en wagen. Op de markt vraag ik een vrouw na haar omzet van die dag. 

Ik zou haar graag meer willen vragen. Of ze ook bang is. Of ze net zoals iedere familie in Myanmar een familielid in de gevangenis heeft zitten. Wat ze van het Westen verwacht. Maar wie op de markt kun je vertrouwen? Wie luistert er met ons mee? Gefrustreerd loop ik als journalist verder en zwaai haar vriendelijk gedag.