Blijdschap en verdriet

"Dit is een duidelijke uitslag. De Nederlandse kiezers hebben een niet mis te verstaan signaal gegeven", zei 

premier Balkenende in een eerste reactie. "Het is helder dat de regering deze uitkomst zal respecteren''. Volgens Balkenende was het referendum geen uitspraak tegen Europa.

"Deze grondwet, daar doen we niks meer mee", zegt 

D66-leider Boris Dittrich. Zijn fractie, groot voorstander van de grondwet, zal het advies van de kiezer dan ook overnemen. "Ik feliciteer het nee-kamp. Ze hebben goed campagne gevoerd."

"Het is glashelder: de Nederlandse bevolking vindt dit niet de oplossing. We moeten dit accepteren en iets nieuws verzinnen", zegt 

PvdA-europarlementariër Timmermans.

Volgens 

PvdA-leider Bos hebben veel kiezers niet tegen gestemd omdat zij anti-Europa zijn. "Zij stemden tegen omdat zij onvoldoende vertrouwen hebben in het tempo en de richting van de Europese samenwerking". 

"Het is faliekant mislukt", aldus 

VVD-minister Zalm over de campagne van het kabinet. "Dit is een heel bijzondere uitslag". Zalm ziet één voordeel: "Als tegenstander van het referendum ben ik wel een beetje bekeerd".

"We moeten werken aan het herstel van het vertrouwen van de bevolking in de politiek en in Europa. Daar moeten we het de komende dagen over hebben", zegt 

fractieleider Rouvoet van de ChristenUnie.

Minister Bot van Buitenlandse Zaken is "onaangenaam getroffen" door de uitslag. Volgens hem is er sprake van jarenlang "achterstallig onderhoud" bij het uitleggen van Europa aan de burger. "Dat is de les die ik vanavond heb geleerd."

"De uitkomst moeten we ons ook zeer aantrekken in Europa. Het blijkt dat Europa meer tot het verstand spreekt dan tot het hart", zegt 

VVD-europarlementariër Maaten. "Nederland zal grote moeite hebben dit resultaat in Europa uit te leggen."

"Fantastisch". Dat is de reactie van 

SP-senator Kox op de uitslag van het referendum over de grondwet. De opkomst vindt hij "buitengewoon indrukwekkend''. Ook 

SP-Tweede-Kamerlid Van Bommel is opgetogen, zowel over de uitslag als over de opkomst. "Iedereen heeft gewonnen",

De 

CDA-europarlementariër Camille Eurlings  roept op tot een debat met de kiezers. ,,We moeten ons nu afvragen wat dit betekent voor Europa. Er is geen plaats voor gemillimeter op het Binnenhof."

Geert Wilders is "ontzettend trots op de Nederlandse bevolking. Het toont de immense kloof tussen politiek en samenleving. Het zou het kabinet sieren als het de eer aan zichzelf hield.'' Wilders wil donderdag in een motie van wantrouwen tegen het kabinet in te dienen. 

"Nee is nee, en nee blijft ook nee", zegt 

VVD-fractievoorzitter Van Aartsen. Het grondwettelijk verdrag moet wat hem betreft dan ook niet verder in behandeling worden genomen.

De hoge opkomst is volgens 

PvdA-partijvoorzitter Ruud Koole "een feest voor de democratie''. De PvdA'er legt zich neer bij het oordeel van de kiezer. "Het is een heel duidelijk nee. Dat geeft ons de opdracht een debat met de kiezer aan te gaan over de richting die we op moeten met de Europese Unie.'' 

"De kiezer is te prijzen dat-ie niet heeft toegegeven aan de bijna Berlusconi-achtige campagne van het kabinet'', vindt 

LPF-leider Herben.