"Zij die tegen de grondwet stemden, zullen wij vragen om opnieuw te stemmen. Het is de enige mogelijkheid als een minderheid tegenstemt." Valery Giscard d'Estaing, de belangrijkste architect van de Europese grondwet, ziet geen andere mogelijkheid.
Als een of meer van de Europese landen, bijvoorbeeld Frankrijk en Nederland, straks tegen de grondwet stemt, zal er een nieuw referendum moeten worden gehouden. Dat moet dan gebeuren nadat alle andere landen de grondwet hebben geratificeerd, vindt hij.
Als dan blijkt dat een kleine minderheid tegen is, zal die minderheid nog een keer moeten stemmen. d'Estaing hoopt dan dat die landen eieren voor hun geld zullen kiezen. Want heronderhandelen over de grondwet is onmogelijk volgens d'Estaing.
Wouter Bos
In Nederland pleitte PvdA-leider Wouter Bos eerder ook al voor een tweede referendum nadat het hele ratificeringsproces voorbij is. Het hele proces van aannemen of verwerpen van de Europese grondwet in alle 25 EU-landen kan wel anderhalf jaar duren.
Volgens Bos is, als dan blijkt dat slechts een paar landen tegen hebben gestemd, een nieuw referendum nodig. Op de opmerkingen van de PvdA-leider kwam veel kritiek, vooral door tegenstanders van de grondwet. Zij verweten Bos dat de nee-stem dan niet serieus wordt genomen.
Ja-kamp
Niet alleen in Nederland is de kans op 'nee' groot, maar ook in Frankrijk. Volgens de laatste peilingen gaat bij het referendum zondag nog altijd 56 procent van de Fransen tégen de Europese grondwet stemmen. 46 procent is volgens de peilingen voor.
De Franse president Chirac heeft door middel van een oproep geprobeerd het tij bij het referendum te keren. "Het gaat nu om de toekomst van u en uw kinderen, om de toekomst van Frankrijk en van Europa", zo zei hij gisteren voor de Franse televisie. Door erop te wijzen dat Frankrijks plaats in Europa op het spel staat, hoopt Chirac het verschil van 10 procent te overbruggen.
Of de oproep zal helpen is de vraag. Franse kranten spreken vandaag van een wanhoopspoging van Chirac, die ook nog eens veel te laat komt. Volgens le Monde verwachten de politiek verantwoordelijken een mislukking van de ja-campagne.
Chirac zou met zijn toespraak proberen zich tegen een verlies in te dekken. Als de Fransen tegenstemmen zijn ze tegen Europa en niet tegen hem en zijn impopulaire regering. Maar die vlieger gaat niet op volgens de linkse krant Libération. Die schrijft dat Chirac bij verlies "een naakte koning" zal zijn.
De Gaulle
Toch heeft Chirac al gezegd dat hij zijn lot niet aan het referendum zal verbinden. Anders dan de grote staatsman De Gaulle. Die trad in 1969 af nadat hij een gevoelige nederlaag had geleden bij een referendum over staatsrechtelijke hervormingen.
Hoewel De Gaulle volgens veel Fransen nog altijd hét voorbeeld is van hoe een president zich moet gedragen, heeft Chirac geen enkele behoefte zijn voorbeeld nu te volgen. Zelfs al is De Gaulle onlangs door televisiekijkers nog uitgeroepen tot grootste Fransman ooit. Hooguit liet hij in zijn speech doorschemeren dat hij de impopulaire premier Raffarin zal vervangen.
Buitenlandse 'inmenging'
Duitse en Spaanse regeringsleiders onderstrepen het belang dat in heel Europa aan de uitkomst van het Franse referendum wordt toegekend. In Lille zal de Spaanse premier Zapatero vandaag campagne voeren voor een ja-stem. En de Duitse bondskanselier Schröder gaat, op de dag dat het Duitse hogerhuis de grondwet accepteerde, naar Toulouse om daar zieltjes te winnen voor het ja-kamp.
Als het grote land Frankrijk tegenstemt is de grondwet weg, denken de leiders kennelijk. Of komt er een nieuw referendum.
Deel deze pagina
»
»
»