Van Walreeprijs naar Wolffers

De arts en auteur Ivan Wolffers is door de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen onderscheiden met de Van Walreeprijs. De prijs is bestemd voor een journalist of een wetenschapper die medisch onderzoek voor een breed publiek toegankelijk maakt. 

Wolffers krijgt de prijs, een oorkonde en 12.000 euro, voor zijn hele oeuvre, maar vooral voor zijn standaardwerk 'Medicijnen'. Dat is in 1977 verschenen en sindsdien om het jaar herdrukt. Intussen zijn er een half miljoen exemplaren van verkocht. 

Wolffers werd voorgedragen voor de prijs door Frans Meijman, hoogleraar medische wetenschaps- en publiekscommunicatie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. "Wolffers heeft een enorme staat van dienst wat betreft het populariseren van medische kennis." 

"Maar ik vind het nog veel belangrijker dat hij, als arts, nooit geaarzeld heeft om controversiële standpunten te verdedigen tegenover de gevestigde medische orde", zegt Meijman. "Hij is altijd zeer kritisch geweest tegenover artsen en tegenover de farmaceutische industrie. Met zijn werk heeft hij het publieke debat over de medische zorg flink aangejaagd." 

Ook Iris van Bennekom, de directeur van de Nederlandse Consumenten en Patiënten Federatie, roemt Wolffers' verdiensten. Via haar woordvoerder laat ze weten: "Wolffers heeft aan de wieg gestaan van wat nu de mondige patiënt heet. Hij heeft baanbrekend werk verricht. Er bestaat grote behoefte aan wetenschappelijke informatie die toegankelijk is voor leken." 

Gezondheidswinkels

In de jaren zeventig studeerde Wolffers in Utrecht medicijnen. Samen met enkele gelijkgestemde studenten richtte hij in Utrechtse volkswijken een paar gezondheidswinkels op. 

In de winkels werden waren laagdrempelige gezondheidsspreekuren gehouden en vonden allerlei vormingsactiviteiten plaats rond de thema's gezondheid en welzijn. Om het beperkte publiek dat hij daarmee bereikte te verbreden besloot Wolffers te gaan publiceren. 

Hij schreef over medicijnen en gezondheidszorg in de Volkskrant en had twintig jaar geleden een unieke rubriek over die thema's in De Blauw Geruite Kiel, de toenmalige kinderkrant van Vrij Nederland. 

Medicijnen

Maar Wolffers had nóg een reden om over medicijnen en medicijngebruik te gaan publiceren. "Toen ik arts werd en recepten ging uitschrijven, merkte ik dat ik eigenlijk helemaal niet wist wat ik voorschreef", vertelt Wolffers. "De farmacologie in de artsenopleiding stelde toen nog veel minder voor dan nu. De kennis van artsen werd bijgespijkerd door de artsenbezoekers van de farmaceutische industrie." 

"Ik ben toen door zelfstudie mijn kennis gaan vergroten. Artsen schreven bijvoorbeeld hoestdranken voor, maar als je daar twee serieuze artikelen over las, wist je dat hoestdrank helemaal niet helpt. Alleen las vrijwel niemand die artikelen en dus wist bijna niemand dat. Ik wilde mijn kennis delen. Eigenlijk ben ik gaan schrijven tegen de onwetendheid." 

Wolffers' werk werd aanvankelijk weinig enthousiast onthaald. "De reactie was er één van vooral diep stilzwijgen", vertelt hij. "Sommigen vonden mij een nestbevuiler die de vertrouwensrelatie tussen arts en patiënt ondermijnde." 

Maar met dat soort verwijten zat Wolffers niet zo. "Ik vond dat die relatie wel ergens op gebaseerd moest zijn. Ik heb trouwens ook heel positieve reacties gehad. Zoals die van een collega die 500 exemplaren heeft gekocht van een boekje waarin mijn Volkskrant-stukjes gebundeld waren. Die boekjes deelde hij aan zijn patiënten uit."

Luis in de pels

Wolffers oude kompaan Paul van Dijk, medeoprichter van de gezondheidswinkels en tegenwoordig huisarts in Zaltbommel, bewondert het werk van zijn vriend: "Het knappe vind ik dat Ivan van luis in de pels van de medische wetenschap is geworden tot een autoriteit waar men niet zo goed om heen kan." 

Met de toekenning van de Van Walreeprijs zijn Wolffers' verdiensten nu ook erkend door die zelfde gevestigde orde waar hij zich zijn leven lang tegen heeft afgezet. Wolffers is zeer blij met dat eerbewijs. "Maar", belooft hij, "het betekent niet dat ik nu toetreed tot die gevestigde orde. Ik ga gewoon door met mijn werk."