'Er zijn geen écht communistische landen meer'

Door redacteur Lambert Teuwissen Zestien landen waren communistisch in 1980. Twintig jaar na de opening van het IJzeren Gordijn zijn het er nog maar vijf: China, Laos, Vietnam, Noord-Korea en Cuba. Maar ook die landen zijn niet meer écht communistisch te noemen, zegt voormalig Oxford-hoogleraar Archie Brown, van wie De opkomst en ondergang van het communisme recentelijk in vertaling verscheen. "Neem bijvoorbeeld China, daar zijn nog wel de politieke eigenschappen van het communisme intact: de Communistische Partij heeft nog steeds een politiek monopolie en er is een strikt hiërarchische, gedisciplineerde partij. Maar de centraal geleide economie heeft plaatsgemaakt voor een markteconomie. Er is nog altijd een grote staatssector, maar de private sector is goed voor tweederde van de industriële productie." "Triester is het er volgens Brown gesteld met de ideologische kenmerken van het communisme. Vroeger streefde men naar een internationale communistische beweging, "maar die bestaat niet meer", stelt Brown. "En niemand in China of een van de andere communistische landen werkt meer toe naar een klassenloze samenleving waarin de staat niet meer bestaat." "China is hybride geworden: politiek communistisch, maar economisch niet." Nationalisme
In alle vijf de overgebleven landen is het communisme vermengd met nationalisme, een scherp contrast met Marx' Proletariërs aller landen verenigt u. "Het communisme heeft altijd wel een nationaal element gehad. Onder Stalin werden in de Tweede Wereldoorlog soldaten het slagveld opgestuurd met de strijdkreet 'Voor Stalin en het moederland', en dan was voor die soldaten het moederland waarschijnlijk belangrijker dan Stalin." "Maar tegenwoordig worden communistische ideologieën gelegitimeerd door er een nationaal of patriottisch sausje over te gieten." Als voorbeeld noemt Brown Cuba, dat er prat op gaat als kleine David de Amerikaanse Goliath te bevechten. "Het Amerikaanse beleid leidt ertoe dat Cuba communistisch blijft", zegt Brown. "Door Cuba te isoleren en Amerikaanse burgers niet toe te staan er naartoe te reizen, hou je de Cubanen armer, maar kunnen ze ook alle problemen afschuiven op die Amerikaanse plaaggeest." Aan succes ten onder
Er is volgens Brown dan ook maar één manier om deze laatste communistische staten tegemoet te treden: meer openheid. "We moeten op alle vlakken contact houden, met dissidenten maar ook met de secretaris-generaal." "Contact zal een groter effect hebben op hun politieke systeem dan op het onze. Wij kunnen immers nu al een heel scala aan politieke meningen krijgen." "Wij konden vroeger communistische kranten lezen en vandaag de dag islamitische kranten, dus contact zal een veel grondiger effect hebben op landen met autoritaire regimes." Maar Brown denkt ook dat verandering uiteindelijk niet van buitenaf, maar van binnenuit moet komen. "Het is moeilijk te voorspellen hoe deze communistische staten zullen overleven. Het Chinese economische model is redelijk effectief in deze recessie, dus dat land kan het redelijk lang volhouden. Maar tegelijkertijd krijgt de bevolking meer onderwijs. De middenklasse zal groeien en er zal meer politieke verantwoordelijkheid worden geëist. Ik sluit een voorzichtige liberalisatie of zelfs democratisering van het systeem niet uit." Hetzelfde gebeurde in de Sovjet-Unie, twintig jaar geleden. Burgers werden rijker, beter opgeleid en mondiger. "Het systeem werd zo slachtoffer van zijn eigen succes." De opkomst en ondergang van het communisme - Archie Brown – Spectrum (Het Engelstalige origineel wordt geïmporteerd door Nilsson en Lamm) – ISBN: 9789027433695 - € 49,95

• 04:00 Binnenland Crossers verongelukt in Drenthe
• 01:58 Buitenland Marokkanen betogen tegen regering
• 01:06 Buitenland VN veroordeelt bloedbad Houla audio, video
• 00:19 Binnenland Twee doden bij brand in Limburg
• 27-05 Binnenland Jongen onder trein op station Breda foto
• 27-05 Binnenland Auto rijdt terras op: één gewonde
• 27-05 Binnenland Baby na brand overleden
• 27-05 Binnenland 'Al-Shabaab heeft terreurcel in NL'
• 27-05 Buitenland Veiligheidsraad praat over Houla video
• 27-05 Binnenland 250.000 mensen op Dunya Festival
• 27-05 Buitenland Gouden Palm voor Haneke-film video
• 27-05 Binnenland Voorman Sharia4Holland opgepakt video
• 27-05 Binnenland Nederlander steekt familie neer
• 27-05 Binnenland Veel vermiste kinderen op stranden
• 27-05 Binnenland Door crisis minder adopties video
• 27-05 Binnenland Lichaam gevonden in Engelermeer
• 27-05 Binnenland Agente niet meer in levensgevaar
• 27-05 Binnenland Pinksterviering trekt 55.000 mensen video
• 27-05 Politiek De Hond: VVD levert al 9 zetels in
• 27-05 Binnenland Kritiek op politieoptreden A'dam audio
• Bekijk het volledige nieuwsarchief

• 01:58 Buitenland Marokkanen betogen tegen regering
• 01:06 Buitenland VN veroordeelt bloedbad Houla audio, video
• 27-05 Buitenland Veiligheidsraad praat over Houla video
• 27-05 Buitenland Gouden Palm voor Haneke-film video
• 27-05 Buitenland Duitse was slavin in Bosnië video
• 27-05 Buitenland Demonstranten gedood in Syrië
• 27-05 Buitenland Brand in historisch centrum Coburg
• 27-05 Buitenland Amerikaans plan voor 'exit' Assad
• 27-05 Buitenland Baranov wint Elisabeth-concours
• 27-05 Buitenland Pelgrims op bedevaart in Spanje foto
• 27-05 Buitenland Drone doodt acht Afhaanse burgers
• 27-05 Buitenland Bloedbad Syrië in Veiligheidsraad video
• 27-05 Buitenland Gaga zegt concert in Jakarta af audio, video
• 27-05 Buitenland Vier NAVO-doden in Afghanistan
• 27-05 Buitenland Chileense megastal ontruimd
• 27-05 Buitenland Zweden wint het Songfestival video
• 27-05 Buitenland Rebellen Mali gaan samen verder
• 26-05 Buitenland Moslim-betoging bij Aya Sofia
• 26-05 Buitenland Amnesty: Azerbeidzjan nul punten video
• 26-05 Buitenland Syrische rebellen boos op VN video
• Bekijk het volledige nieuwsarchief buitenland