Chinezen worden steeds mondiger

Chinezen op het Plein van de Hemelse Vrede»
Chinezen op het Plein van de Hemelse Vrede AFP

Door China-redacteur Floris Harm

Hoe groot is de kans dat China de komende jaren eindelijk politieke hervormingen invoert, nu er een nieuwe jongere generatie leiders aantreedt? China's nieuwe leiders krijgen het niet makkelijk. Zeker in vergelijking tot de vorige generatie, die deze week aftreedt.

De oude machthebbers hadden een goede, stilzwijgende afspraak met hun onderdanen: zij zorgden voor economische groei en het volk hield zich koest. Maar de laatste jaren wordt steeds duidelijker dat die gouden tijd over is en dat de oude afspraak op de helling staat.

Klagen

Want terwijl het met de economie minder gaat, worden de Chinezen steeds mondiger. Ze zijn welvarender en hechten meer aan goede leefkwaliteit. Ze leggen zich minder makkelijk bij dingen neer; ze winden zich op over milieu- en voedselschandalen.

Er wordt geklaagd over een vervuilende fabriek, een ontspoorde hogesnelheidstrein of het corruptieschandaal rondom Bo Xilai. Niet zelden gaan ze de straat op om hun ongenoegen kenbaar te maken. In 2010 waren er, verspreid door heel China, zeker 180.000 protesten.

Sociale media

Net als bij de Arabische Lente spelen de sociale media een belangrijke rol. Lokale onvrede is opeens landelijk zichtbaar geworden.

Nieuws over een protest tegen illegale landonteigening kwam vroeger vaak niet verder dan de dorpsgrens. Nu zorgen sites als Sina Weibo (China's eigen variant van Twitter) ervoor dat heel China ervan hoort. Zo wordt de overheid steeds vaker in het defensief gedwongen.

Loyaliteit

Toch is er wel een groot verschil met de Arabische Lente: in China wordt niet geroepen om de val van de machthebbers.

Vorig jaar vond er in het Zuid-Chinese plaatsje Wukan weliswaar een maandenlange volksopstand plaats tegen de lokale overheid die zich schuldig had gemaakt aan de onteigening van boeren. Maar net als bij soortgelijke protesten elders in China, benadrukten de demonstranten hun loyaliteit aan de Communistische Partij van China.

Geen revolutie

De meeste waarnemers denken niet dat er in China een volksopstand of een revolutie gaande is. Nog niet. Maar de trend van de afgelopen jaren is duidelijk: Chinezen zullen steeds minder genoegen nemen met brood en spelen alleen.

Zoals The Economist een paar weken geleden schreef: "Je hoeft niet te denken dat China op de rand van een revolutie staat, om te zien dat er het komende decennium iets moet veranderen".

Maar waar te beginnen?

  • Corruptiebestrijding: een doorn in het oog van veel Chinezen, maar het blijft vooralsnog bij vooral bij woorden
  • Landhervorming: omdat boeren hun land niet bezitten, maar pachten, is het een makkelijke prooi voor illegale onteigening.
  • Hervorming van het rechtssysteem: niet het recht maar wie je kent bepaalt of je schuldig wordt bevonden, en hoe hoog de opgelegde straf is
  • Persoonsregistratie: door het archaïsche hukou-systeem zijn migrantenarbeiders in China illegale gastarbeiders in hun eigen land, zonder recht op scholing of verzekering
  • Democratisering: op het laagste niveau kan het bestuur nu al vrij worden gekozen. Maar niet-leden van de Communistische Partij worden belemmerd in hun kandidatuur. En het blijft beperkt tot de onderste bestuurslaag

Een flinke lijst. En omdat alles in elkaar grijpt, is het extra moeilijk om ergens te beginnen. Want hoe bestrijdt je corruptie als de rechters niet onafhankelijk zijn?

Brood en spelen

In de Financial Times stond deze week een interview met een aantal hoge leden van de Communistische Partij over politieke hervormingen. "Iedereen, ook Chinezen die deel uitmaken van het systeem, zijn het erover eens dat politieke hervormingen de volgende belangrijke stap zijn", zei er een. "Het hele systeem moet op de schop", citeerde de krant een ander.

Maar uit de toespraak waarmee President Hu Jintao het 18de Partijcongres opende, bleek dat de top van de partij er anders over denkt. Hu, die de teugels langzaam overdraagt aan zijn opvolger Xi Jinping, vond dat er voorlopig geen sprake kan zijn van democratisering.

En omdat Hu Jintao nog jaren na zijn pensionering een vinger in de politieke pap houdt, denken China-deskundigen dat politieke hervormingen de komende vijf jaar niet op de agenda staan.

Het is de vraag of hen die tijd is gegund. Want de trend is duidelijk: Chinezen nemen geen genoegen meer met brood en spelen alleen.

Deel deze pagina

Video

Chinese internetcensuur op de proef gesteld door microblogs

Marieke de Vries in gesprek met een microblogger in China.

Video en Audio

  • » "Guldens, florijnen en dukaten" Audio De Nederlandsche Bank viert het 200-jarig bestaan. Door de oprichting van De Nederlandsche Bank...24 apr 2014, 7 keer afgespeeld
  • » Windenergie is onnodig duur Video Dat blijkt uit onderzoek van de NOS. Dat komt doordat de overheid de grondprijzen, kunstmatig hoog...24 apr 2014, 405 keer afgespeeld
  • » "Asielbeleid nog altijd onder de maat" Video Het asielbeleid in Nederland is nog altijd niet humaan genoeg. Dat zegt stichting VluchtelingenWerk...24 apr 2014, 202 keer afgespeeld

Meer video en audio