»
Op het vliegveld van Gander wachtten 38 vliegtuigen op het verlossende woord.
Gander Airport Authority Door redacteur Lambert Teuwissen
"We bleven op een gegeven moment een beetje rondcirkelen en vroegen ons allemaal af wat er gebeurde. Toen meldde de gezagvoerder dat Amerika was aangevallen, maar dat was alles wat ze te horen hadden gekregen."
De Nederlandse kunstenaar Clemens Briels was op 11 september 2001 onderweg naar de opening van een tentoonstelling in New York. Boven de Atlantische Oceaan kreeg zijn KLM-vlucht te horen dat het Amerikaanse luchtruim was afgesloten en het toestel naar het eerste het beste vliegveld in Canada werd gestuurd: Gander, op Newfoundland.
"'We wijken uit naar Gander', meldde de piloot. Daar had ik voor dat moment nog nooit van gehoord." Niet minder dan 38 vliegtuigen kwamen die dag in Gander terecht, het eerste Canadese vliegveld na de Atlantische oversteek.
Het ingeslapen plaatsje met zo'n 10.000 inwoners moest ineens voor bijna 7000 gestrande reizigers zorgen. Voor Briels is die gruwel van 9/11 voor altijd verbonden met de medemenselijkheid die hij in Gander ondervond. "Het is een paradox. Een fenomeen op zich."
Kwelling
Heel Gander zette zich in voor de opvang van de plane people. Scholen, buurthuizen, een zomerkamp, zelfs de brandweergarage, overal kwamen bedden te staan. De hotels in de wijde omgeving werden vrijgemaakt om de bemanningen op te vangen, zodat die in ieder geval niet op veldbedden hoefden te slapen.
Logistiek was het een nachtmerrie. De vliegtuigen werden naar de tweede landingsbaan van het vliegveld gestuurd, die nu een parkeerstrook voor vliegtuigen was. Omdat de passagiers per vlucht van boord gehaald moesten worden, moesten sommige vluchten uren staan wachten; Briels zat 17 uur vast.
"Het was een kwelling. Telkens kwamen er schoolbussen aan. In het donker kon je de lichten zien rijden en dacht je: nu zijn wij aan de beurt, en dan gingen ze weer verder. Maar men onderging het gewoon. Niemand kwam in opstand."
In de aankomsthal werd er alles aan gedaan om de passagiers zo snel mogelijk door te laten stromen. De tv's, waarop het Amerikaanse drama keer op keer herhaald werd, werden uitgezet. Op de telefoons werden bordjes met 'Defect' gehangen. Wel hing een attente medewerker een grote wereldkaart neer met bij Gander een pijl en de tekst YOU ARE HERE. "Het was de middle of nowhere. Zo plat als een dubbeltje en je zag alleen wat struikgewas."
Vier soorten rijst
Briels kwam in de Lakewood Academy terecht, een middelbare school waar in de klassen en gymzaal plaats voor hen was gemaakt. Hij voelde zich een oorlogsvluchteling, ook omdat zijn bagage nog in het vliegtuig vastzat. "We hadden allemaal alleen wat handbagage. Dus stonden daar dozen met onderbroeken: groot, middel en klein. En tandpastaatjes in kleine flacons."
De hele stad hielp mee bij de opvang. Mensen brachten spontaan eten voor de onverwachte gasten. "Er was een man met een barbecue van 8 meter. Er was zoveel rijst dat we keuze hadden uit vier verschillende soorten. Op een gegeven moment werd er een bord neergehangen dat er niet meer voedsel nodig was. Al die vrouwen stonden allemaal te koken, hartstikke goed eten."
De inwoners van Gander stelden hun huizen open voor wie maar wilde douchen. Ze regelden vrachtwagens vol speelgoed voor gestrande kinderen. De plaatselijke apotheker zorgde voor vervangende medicijnen, ook al betekende dat legio internationale telefoontjes om de recepten juist te krijgen.
Tekenen
Vier dagen lang was het Amerikaanse luchtruim gesloten en bleven de passagiers in Gander. Bij Briels sloeg de verveling toe. "Het was mooi weer, dus ik heb maar buiten gezeten. Ik heb een paar keer een wandeling gemaakt en kwam in een bar waar je kon hoefijzerwerpen. Zo kwam je de dagen door."
En hij tekende. "Om de tijd door te komen, ben ik begonnen met een tekening op een schoolbord. Met de tekst: Thank you for your hospitality. De school heeft het later van de muur gehaald en laten inlijsten. Het hangt er nog steeds."
Uiteindelijk kwam de boodschap dat de reis vervolgd kon worden. Niet naar New York, maar naar Detroit. "Daar heb ik een auto gehuurd om naar New York te komen. Onderweg zag je telkens dezelfde mensen, die ook allemaal auto's hadden gehuurd: van die louche types van de Russische maffia, paters die de hele wereld rondreizen, de meest diverse soorten mensen. Onderweg bij tankstations en restaurants zag je telkens dezelfde mensen voorbij schieten. Ik moest denken aan die film 'Rat Race'."
Spasme
Briels bereikte een totaal veranderd New York. "In het vliegtuig dacht ik met mijn stomme kop nog dat ik te laat zou komen voor de opening", lacht hij. "Maar die gallerie in SoHo was gesloten. Het hele gebied was afgeschermd. New York was een rampgebied. Het was een sfeer zoals je anders alleen in oorlogsfilms ziet."
Elk jaar rond 11 september spreekt hij nog iemand die hij die dagen in Gander leerde kennen, een Nederlander die toen in Connecticut woonde. "Daar hebben we een traditie van gemaakt. Elk jaar wordt er gebeld en dan zien we elkaar weer even."
Over 9/11 wordt niet meer gepraat bij die ontmoetingen, stelt Briels, maar soms, zoals nu met de 10-jarige herdenking, is er toch weer even die brok in de keel. "Het is als een spasme, zoals de samentrekking van een spier waar je geen controle over hebt."
Deel deze pagina
»
»
»