'Mensen vergeten de medische noodzaak van een reactor'

Een patiënt onder een scanner die kankercellen zichtbaar maakt, nadat medische isotopen zijn toegediend. NOS
Geschreven door
Marjolein Hogervorst
Verslaggever Binnenland
Roselien Herderschee
Redacteur

"Veertig jaar geleden stond ik nog te demonstreren tegen kernreactoren. Ik had nooit gedacht dat ik er nu zo'n voorstander van zou zijn", zegt Petra van Dijk. In 2008 werd borstkanker bij haar vastgesteld. 

Twee keer kreeg ze medische isotopen toegediend. Een keer om te kijken of de kanker naar de lymfeklieren was uitgezaaid en een keer om te kijken of er uitzaaiingen in botten zaten. "Als je borstkanker krijgt dan is er één ding wat je echt wil en dat is zo snel mogelijk aan de slag met je behandeling."  

Zorg in gevaar bij sluiten kernreactor
De reactor in Petten moet waarschijnlijk in 2024 dicht.

Cruciaal

"Diagnostiek is een cruciaal onderdeel van het hele behandelproces", zegt Lioe-Fee de Geus-Oei, hoogleraar nucleaire geneeskunde aan het LUMC. "Als het daar stokt, kan de volgende stap in de behandeling niet genomen worden. Medische isotopen zijn van belang om te weten welke behandeling we moeten instellen."

De Nederlandse Vereniging voor Nucleaire Geneeskunde (NVNG) en de Federatie Medische Specialisten (FMS) vinden dat het kabinet komend jaar zekerheid moet geven over de manier waarop de beschikbaarheid van medische isotopen voor korte en lange termijn zekergesteld gaat worden.

Waar worden medische isotopen gemaakt?

De productie van medische isotopen gebeurt voor het overgrote deel in de hoge flux reactor in Petten en voor een kleiner deel in zogenoemde cyclotrons. Cyclotrons zijn een soort kleinschalige reactoren, die vlakbij een ziekenhuis staan.

In Nederland staan cyclotrons in Alkmaar, Amsterdam, Eindhoven, Groningen en Nijmegen. Binnenkort komt daar Rotterdam bij.

Het Nederlandse Petten neemt dertig procent van de wereldproductie van medische isotopen voor rekening. Tot voor kort was de reactor in Canada de grootste (veertig procent van de wereldproductie). De reactor in Canada is onlangs gesloten, maar bevindt zich nog in slaaptoestand. Dat betekent dat de reactor nog twee jaar als backup kan dienen als dat nodig is. Naast in het Nederlandse Petten, staan andere belangrijke hoge flux reactoren in België, Zuid-Afrika en Australië.

Jaarlijks zijn in Nederland zo'n 220.000 patiënten voor diagnostiek of behandeling afhankelijk van medische isotopen. Het nucleaire bedrijf NRG ziet de vraag naar medische isotopen vanuit Petten steeds verder toenemen. 

"Als het over een kerncentrale gaat hoor je heel snel: oei, eng, milieu", zegt Van Dijk. "Maar mensen die niet met medische isotopen te maken hebben gehad, vergeten vaak de medische noodzaak. Ik vind het daarom belangrijk dat erover gesproken en nagedacht wordt."

Dat vindt ook Egbert Jan van Bruchem. Hij is nu 74 jaar en kreeg op 52-jarige leeftijd de diagnose prostaatkanker te horen. Genezing is geen optie, maar medische isotopen vormen wel onderdeel van de behandeling om zijn levensduur mee te verlengen. "Ik wil toch nog wel een paar jaar hebben en leven zonder pijn." Voor zichzelf en voor anderen vindt hij de garantstelling van isotopen, voor de komende jaren en voor daarna, van het grootste belang. 

Diagnose en behandeling

De isotopen worden onder meer gebruikt om uitzaaiingen bij kanker op te sporen. Zo krijgen per jaar ongeveer 20.000 patiënten een botscan. Door de patiënt een vloeistof met de isotopen te geven, is vervolgens op een scan te zien waar in het lichaam die isotopen oplichten. Daardoor is vast te stellen of en waar er uitzaaiingen zijn.

Bij behandeling gaat het onder meer om stralingstherapie voor schildklierziekten (goed- en kwaadaardig), reumatische ziekten en een groot aantal soorten kanker waaronder levertumoren, gynaecologische tumoren en prostaatkanker. Ook bij kinderen vindt behandeling plaats. 

De sluitingsdatum van Petten is niet zeker, maar hoogleraar De Geus-Oei spreekt van een technische levensduur die wordt geschat op 2024. Volgens de nucleair geneeskundigen moet een alternatief voor de productie van de medische isotopen ver voor dat moment, namelijk aankomend jaar, in gang gezet worden.