»
De Chinese dissident Liu Xiaobo is niet bij de uitreiking van zijn Nobelprijs
Beeld: NOS, gebaseerd op r@j - Flickr / Creative Commons by-nc Een lege stoel stond vandaag centraal tijdens de Nobelprijsceremonie in Oslo. Het is de plek waar de Chinese activist Liu Xiaobo had moeten zitten om zijn Vredesprijs op te halen, maar China laat hem noch een afgevaardigde naar Noorwegen reizen om de medaille en oorkonde in ontvangst te nemen. Liu is veroordeeld tot elf jaar cel omdat hij opriep tot hervormingen.
Het is de vijfde keer dat de winnaar van de Vredesprijs niet zelf aanwezig kan zijn bij de ceremonie. Slechts één keer eerder kon er ook geen vervanger worden gestuurd, in 1936.
Carl von Ossietzky was in dat jaar de eerste winnaar die de prijs niet persoonlijk kon ophalen. Hij was als pacifist fel tegenstander van Adolf Hitler en had onder meer onthuld dat Duitsland in het geheim het leger weer opbouwde, in overtreding van het Verdrag van Versailles. Het kwam hem op een gevangenisstraf te staan. Hij zou twee jaar later sterven in zijn cel.
Koningswater
Hitler was woest toen Von Ossietzky de prijs toegewezen kreeg. Hij verbood niet alleen Von Ossietzky de prijs op te halen, maar zwoer ook dat nooit meer een Duitser een Nobelprijs in ontvangst zou nemen.
Tot 1945 zouden drie Duitsers slachtoffer worden van het decreet, al konden medicus Domagk en chemici Butenandt en Kuhn hun prijs na de oorlog wel ontvangen.
Uit angst dat de nazi's zich ook zouden keren tegen eerdere laureaten, werden de medailles van natuurkundigen Max von Laue en James Franck bij de Duitse inval in Denemarken vernuftig verborgen. Ze werden opgelost in koningswater. Na de oorlog werden met het originele goud nieuwe medailles geslagen.
Verbannen
Daarna waren het de Sovjets die de keuzes van het Nobelcomité afwezen. Wetenschappelijke prijzen werden in dank aanvaard, maar dat controversiële schrijvers als Boris Pasternak of Aleksandr Solzjenitsyn hem ontvingen, ging te ver. Pasternak (van 'Dokter Zjivago') werd gedwongen de prijs te weigeren, Solzjenitsyn ('De Goelag archipel') verbannen.
In 1975 werd besloten de Vredesprijs aan Andrej Sacharov toe te kennen. Hoewel die aan de wieg had gestaan van de Russische waterstofbom, had hij kritiek op het Sovjetregime en zich uitgesproken tegen de verspreiding van kernwapens en voor mensenrechten. Het Kremlin liet hem het land niet uit, maar stond wel toe dat zijn vrouw de prijs in ontvangst nam.
Sacharov werden alle wetenschappelijke titels ontnomen. Hij moest verhuizen naar Gorki, het huidige Nizjni Novgorod, om contact met de buitenwereld onmogelijk te maken. Pas onder Gorbatsjov werd Sacharov gerehabiliteerd.
Ook de vrouw van Lech Walesa werd naar Oslo gestuurd om de prijs op te halen. Het werd de Poolse vakbondsleider officieel niet verboden om af te reizen, maar hij was bang dat de autoriteiten hem niet meer terug zouden laten keren.
Ereteken
Vóór Liu was de Birmese oppositieleider Aung Sang Suu Kyi de laatste persoon die niet zelf aanwezig kon zijn bij de ceremonie. Het regime had haar onder huisarrest geplaatst. Ze stuurde haar man, de Brit Michael Aris, en hun twee zonen om de prijs in ontvangst te nemen.
Zelfs zo'n oplossing wordt Liu nu niet gegund. Zowel zijn vrouw, als enkele tientallen andere dissidenten zijn onder huisarrest geplaatst om te voorkomen dat ze in Oslo verschijnen. Zelfs zijn advocaat werd een maand geleden al een visum geweigerd uit angst dat hij zou doorreizen naar Noorwegen.
In plaats daarvan dus een lege stoel, een grote foto van Liu en een acceptatiespeech die is samengesteld uit zijn oudere stukken.
Het Nobelcomité hoopt dat Liu het verbod als een extra ereteken ziet. "Dit zijn grote namen. Je kunt het zien als een erelijst van onze geschiedenis."
Deel deze pagina
»
»
»