»
Fort Jacques, aan de rand van Port-au-Prince.
Roel Pauw / NOS De komende dagen wordt de voorlopige uitslag van de verkiezingen in Haïti bekendgemaakt. De afgelopen week is de stembusgang op allerlei manieren en door allerlei instanties en personen becommentarieerd, bekritiseerd en bejubeld. Verslaggever Roel Pauw was in Haïti. Dit is zijn laatste artikel in een reeks.
Hoog boven Port-au-Prince liggen twee forten: Fort Jacques en Fort Alexandre. Ze zijn gebouwd om de stad en het land te kunnen verdedigen voor het geval de Fransen terug zouden komen. Die waren er na een slavenopstand uitgegooid. Dat was in de tijd dat Napoleon de baas was in Frankrijk. Prikkelende gedachte: een stel rechteloze slaven durft op te staan tegen een van de machtigste naties van Europa.
In 1804 riepen de Haïtianen de onafhankelijkheid uit. De Fransen gingen akkoord, maar de jonge republiek moest wel een schadeloosstelling van 150 miljoen frank betalen, want Frankrijk raakte met het eiland ook een lucratieve plantage-economie kwijt.
Dat is wat je noemt een valse start. Waarschijnlijk is het niet ver gezocht om te veronderstellen dat de gevolgen van deze financiële aderlating het land op een achterstand hebben gezet die tot op de dag van vandaag zichtbaar is in de Haïtiaanse samenleving.
Brokstukken
Fort Jacques is nooit door de Fransen aangevallen, maar wel ernstig beschadigd door de aardbeving van 12 januari. De binnenplaats ligt vol brokstukken en een van de buitenmuren is tientallen meters lager in een maisveld terecht gekomen. In onberispelijk Engels neemt de gids ons mee door de geschiedenis van dit monument van Haïtiaans nationalisme. Volgens de gids is het de bedoeling dat het fort wordt gerestaureerd.
Vandaag heeft hij 50 bezoekers gehad, zegt hij. We zijn zichtbaar verbaasd. Nou, het zullen er misschien 30 zijn geweest. Door de slechte reputatie van het land - kidnapping, berovingen en ziektes - wordt Haïti al jaren gemeden door toeristen. Alleen in de noordelijke enclave Labadie meren af en toe grote cruiseschepen aan voor een bezoekje aan de - overigens prachtige - stranden van Haïti. Zelfs in de week na de aardbeving lag er zo'n pleziervaartuig voor de kust.
'Fat cats'
Op de weg naar Fort Jacques kom je langs enorme villa's. Daar wonen de 'fat cats', de rijke elite van Haïti. Neem bijvoorbeeld het sprookjespaleis van de familie Barbancourt, de bekende rumproducent: een pompeus bouwsel in de stijl van een oud Engels kasteel.
Er wonen hier ook veel overheidsfunctionarissen, want de ambtenarij kan in Haïti erg profijtelijk zijn. Maar veel huizen zijn halverwege de bouw verlaten; het geld was op. De onvoltooide bouwwerken zijn de tastbare bewijzen van de voortdurend wisselende politieke omstandigheden.
Volgens de geruchten zijn er elf superrijke families, die Haïti zo ongeveer in bezit hebben. De aardbeving heeft hen natuurlijk ook niet ongemoeid gelaten, maar de schade aan de infrastructuur en de gebouwen en de ontstane schaarste biedt ook weer nieuwe kansen.
La Réserve
Op kleine schaal zie ik het met eigen ogen in het hotel waar ik verblijf. La Réserve, in de betere wijk Pétion-Ville, heeft sinds de vorige keer dat ik er was - dat was in maart - sfeervolle nieuwe lampen aan het plafond van de veranda gehangen. De toiletten van het restaurant volledig gemoderniseerd.
De ramp heeft La Réserve geen windeieren gelegd. In januari namen tientallen journalisten en medewerkers van ngo's er hun intrek. In januari stonden er zelfs grote boogtenten in de tuin, omdat er te weinig hotelkamers waren om de complete ploeg van Artsen zonder Grenzen onderdak te bieden.
American Football
Nu is het rustig in het hotel. Veel ngo's zijn vertrokken en degenen die gebleven zijn, hebben inmiddels ergens een appartement of een kantoor gehuurd. Alleen 's avonds is het nog redelijk druk in La Réserve. Dan komen er expats en rijke Haïtianen om een hapje eten of om met een biertje naar American Football te kijken op de grootbeeld tv's.
Als ik naar mijn hotelkamer loop, valt opeens het licht uit. Niets doet het meer, ook niet de kerstverlichting langs de balustrade van de veranda. Al snel floept het licht weer aan; waarschijnlijk een kleine storing in de generator. Zolang er geld is voor brandstof om dat ding aan de praat te houden, kunnen gasten met een goed gevulde portemonnee hier zorgeloos een avondje doorbrengen. Toch hebben de eigenaars plannen om het hotel verder op te knappen en uit te breiden.
Onzekerheden
De huidige situatie is er een vol met onzekerheden. Wie gaat het land straks regeren? Wanneer zal de cholera-epidemie uitgeraasd zijn? Wie kan er straks mee-eten uit de ruif van de internationale gemeenschap? Zal er uit de puinhopen van de aardbeving dan toch echt een nieuw Haïti oprijzen? Aan projecten, initiatieven, plannen en goede wil is er geen gebrek.
Neem bijvoorbeeld de Babancourt-familie: ook die heeft haar eigen welzijnsprogramma's lopen. Iets met sport, onderwijs en kunst. En gezondheidszorg: ze doen mee in een campagne tegen aloccolism, staat er op de website. Met typefout en al.
Verschil
Bij vertrek op het vliegveld van Port-au-Prince krijg ik nog een staaltje te zien van hoe geld en de juiste contacten in dit land het verschil kunnen maken. Voor de vertrekhal staat buiten, in de brandende zon, een rij van honderden mensen te wachten tot ze naar binnen kunnen. Ik ben nog maar net uit de auto gestapt of zeker drie kruiers willen zich over mijn bagage ontfermen.
Eerst denk ik dat ik het allemaal wel zal redden met mijn ene koffer, maar al gauw wordt me duidelijk dat het niet alleen om de koffer gaat. De kruiers laten de lijdzaam wachtende rij mensen links liggen en met veel duw- en trekwerk brengen ze me meter voor meter in de richting van de ingang. En dan word ik op een gegeven moment zelf links ingehaald door een politieman met in zijn kielzog een vrouw, die blijkbaar nog meer haast heeft dan ik. Of misschien nog minder zin had om op haar beurt te wachten.
Verlammende cultuur
Zonder deze uiteraard betaalde service had ik vrijwel zeker mijn vliegtuig gemist. Op alle niveau's is het sociale, politieke en economische leven in Haïti doordrenkt van een ondoorzichtige en vaak verlammende cultuur van het verlenen en ontvangen van gunsten.
Een verandering van deze mentaliteit kan alleen plaatsvinden als de leiders van dit land de bevolking zullen voorgaan in transparantie en integriteit. De verkiezingen van afgelopen zondag geven dan op z'n minst te denken.
Als een blad aan de boom
Michel Martelly, ook bekend als zanger Sweet Micky en nieuwkomer op het politieke toneel, heeft de eerste vlek op zijn blazoen al te pakken. Zondag distantieerde hij zich nog, samen met de meeste andere presidentskandidaten, van de verkiezingen. Toen hij er maandag achter kwam dat hij waarschijnlijk kon rekenen op een gunstige verkiezingsuitslag, draaide hij om als een blad aan de boom.
Meteen werden in de straten van Port-au-Prince autobanden in brand gestoken. De Haïtianen zijn de afgelopen twee eeuwen voortdurend door hun leiders misleid, bedrogen, verraden en bestolen, maar niet alles wordt klakkeloos geaccepteerd. Ook dat is een constante in de geschiedenis van dit land.
Tweede ronde
Het wordt spannend als de Kiesraad zich zal uitspreken. En waarschijnlijk wordt het nog spannender als de tweede ronde van de presidentsverkiezingen op 16 januari Jude Celestin als winnaar zal opleveren. Dan zal er in Port-au-Prince meer in brand vliegen dan een paar autobanden.
Deel deze pagina
»
»
»