»
CDA-fractieleider Maxime Verhagen, vandaag kort voor het begin van de formatiegesprekken
NOS VVD, CDA en PVV hebben een akkoord bereikt over een rechts minderheidskabinet. Wat ging hieraan vooraf? Een tijdlijn.
21 juli
Na het mislukken van de onderhandelingen van Paars-plus stelt de koningin haar vertrouweling Ruud Lubbers aan als informateur.
22 juli
Lubbers ontvangt de fractieleiders van VVD, PvdA, VVD en GroenLinks. Zij vinden allemaal dat het nu tijd is 'rechts' te onderzoeken. "Anders blijft het boven de markt hangen", zegt PvdA-leider Cohen.
23 juli
De informateur heeft afspraken met de fractievoorzitters die hij nog niet heeft gesproken. Als eerste ontvangt hij Verhagen. Zodra de CDA-fractievoorzitter de deur uit is, laat Lubbers een brief uitgaan. Hij heeft na zijn gesprekken tot nu toe geconcludeerd dat er "zeer brede steun in de Tweede Kamer" is voor een onderzoek 'over rechts'. Daarom heeft hij VVD, PVV en CDA gevraagd om informele gesprekken te voeren en hem daarna te laten weten of zij mogelijkheden zien om te gaan onderhandelen.
30 juli
Na een week van gesprekken achter gesloten deuren laten de drie partijen weten dat zij willen gaan onderhandelen over een minderheidskabinet van VVD en CDA met gedoogsteun van de PVV. Ze hebben voor deze bijzondere variant gekozen omdat er principiële meningsverschillen bestaan over de islam. VVD en CDA spreken van een religie, de PVV van een ideologie. De drie partijen hebben op dit punt een 'agreement to disagree'.
31 juli
Bij het CDA is niet iedereen enthousiast over het plan om met de PVV te gaan onderhandelen. Prominenten als ex-minister Bert de Vries en oud-CNV-voorzitter Doekle Terpstra uiten hun zorgen.
3 augustus
Lubbers schrijft in zijn eindverslag dat de fractievoorzitters van VVD, CDA en PVV "de ferme wil" hebben om een rechts minderheidskabinet met gedoogsteun van de PVV tot stand te brengen. Hij constateert dat er 'chemie' is tussen de drie rechtse fractieleiders.
4 augustus
In een debat met de Tweede Kamer zegt Lubbers dat hij hem al snel duidelijk werd dat hij niet anders kon dan VVD, CDA en PVV met elkaar om de tafel zetten. Na de eerste dag van gesprekken met fractievoorzitters was hij "moe en sip" naar huis gereden en had hij bij een borrel tegen zijn vrouw Ria gezegd: "Ze willen alleen over rechts praten". De koningin benoemt VVD'er Opstelten tot informateur.
5 augustus
Informateur Opstelten zegt te verwachten dat hij drie weken nodig heeft voor de vorming van een rechts minderheidskabinet met gedoogsteun van de PVV. Het is de bedoeling dat er twee stukken komen: een regeer- en een gedoogakkoord. In het regeerakkoord komen de afspraken tussen de regeringspartijen VVD en CDA, in het gedoogakkoord komen ook de afspraken met de gedogende partij.
7 augustus
PVV-leiders Wilders zegt zich niks aan te trekken van kritiek op zijn geplande bezoek aan New York, waar hij zal spreken op een manifestatie tegen de bouw van een islamitisch centrum nabij Ground Zero. "Ik ga zeggen wat ik wil."
12 augustus
Dagblad Trouw plaatst een manifest van 44 verontruste CDA'ers. De ondertekenaars vinden dat de PVV de beginselen van de rechtsstaat bedreigt en dat het CDA niet met zo'n partij moet samenwerken.
16 augustus
Oud-CDA-premier Van Agt verzet zich tegen de onderhandelingen met de PVV. In een ingezonden brief in de Volkskrant schrijft hij: "Onze partij moet, zichzelf getrouw, bewerkstelligen dat de Kamerfractie terugkeert op haar schreden". Hij vindt dat de PVV "een veel te dikke vinger in de pap" krijgt.
18 augustus
Waarnemend partijvoorzitter Bleker neemt twee manifesten in ontvangst: één tegen de onderhandelingen met de PVV en één voor. Beide tellen zo'n duizend handtekeningen van CDA-leden. Bleker benadrukt dat het goed is dat er discussie is in de partij. "Anders zouden we een heel slap hapje zijn."
20 augustus
Dagblad Trouw meldt dat de CDA-fractie ten minste één dissident telt, die het niet eens is met de onderhandelingen met de PVV. Fractievoorzitter Verhagen zegt dat het verhaal niet klopt. "Er geldt voor iedereen, ook voor mezelf, een voorbehoud op de inhoud van van de onderhandelingen. De fractie heeft unaniem ingestemd met het voeren van deze onderhandelingen. Tegelijkertijd geldt voor de hele fractie dat het eindresultaat beoordeeld wordt op de inhoud."
24 augustus
CDA-fractievoorzitter Verhagen krijgt kritiek van CDA-Kamerleden. Zij vinden dat hij in de formatie te solistisch handelt en te weinig loslaat over de voortgang.
25 augustus
Opnieuw roeren zich CDA-prominenten. Oud-premier Van Agt zegt dat hij nog eens zal overwegen of hij lid zal blijven als zijn partij in zee gaat met de PVV. Later zegt hij dat hij wel lid blijft, om zich als luis in de pels te kunnen roeren. Oud-minister Maij-Weggen laat weten dat zij hoopt dat de onderhandelingen mislukken.
26 augustus
PVV-leider Wilders schrijft op Twitter: "Kan die CDA-voorzitter Bleker niet even op vakantie gaan of zo? Wat een enorme zeurpiet." Hij reageert op een optreden van Bleker in het programma Knevel & Van den Brink. De CDA-partijvoorzitter zei dat het beoogde kabinet "samenbindend" moet zijn en de samenleving niet uiteen moet spelen.
27 augustus
Informateur Opstelten geeft een persconferentie, waarin hij zegt dat de formatie twee weken langer langer zal duren dan gepland. Hij denkt nu dat het nieuwe kabinet kort na Prinsjesdag kan aantreden. Hij is optimistisch en zegt dat de onderhandelaars goed op streek zijn.
28 augustus
NRC Handelsblad plaatst een brief van zestig CDA-prominenten, onder wie oud-SER-voorzitter Wijffels en de oud-ministers Maij-Weggen, Andriessen en De Vries. Zij schrijven, onder aanvoering van oud-minister Veerman, aan de partijleden van het CDA dat de onderhandelingen met de PVV moeten worden gestaakt. Zij vrezen "een scheiding der geesten in de samenleving" en gezichtsverlies voor Nederland in het buitenland. Ook zijn ze bang voor een tweedeling in het CDA.
31 augustus
Om 16.30 uur komt de CDA-fractie onverwachts bijeen voor crisisberaad. De Kamerleden zitten tot middernacht bij elkaar en besluiten dan te schorsen tot de volgende dag. De discussie spitst zich toe op een conflict tussen de CDA-onderhandelaars Verhagen en Klink. Klink zou hebben gedreigd zich terug te trekken uit de onderhandelingen omdat hij "grote inhoudelijke bezwaren" heeft.
1 september
De CDA-fractie komt opnieuw in crisisberaad bijeen. De vergadering wordt al snel geschorst, zodat er individuele gesprekken kunnen worden gevoerd met Kamerleden die moeite hebben met de gang van zaken. Het gaat om Klink, Koppejan en Ferrier. De situatie wordt nog gespannener als in het Journaal van 20.00 uur de brief uitlekt die onderhandelaar Klink heeft geschreven aan fractievoorzitter Verhagen en partijvoorzitter Bleker. Hij schrijft dat de onderhandelingen met de PVV wat hem betreft "een onbegaanbare weg" zijn. Rond middernacht komt de voltallige fractie weer bijeen. De drie dissidenten zeggen in de fractie blijven en de resultaten van de onderhandelingen af te wachten. Klink zal als onderhandelaar worden vervangen door de nummer 2 op de CDA-lijst: staatssecretaris Bijleveld.
3 september
Even voor 18.00 uur laat de Rijksvoorlichtingsdienst weten dat de formatie 'over rechts' is mislukt. PVV-leider Wilders heeft na de crisis eerder in de week "onvoldoende vertrouwen" in het CDA vanwege de kleine meerderheid die de rechtse coalitie in het parlement heeft.
4 september
Oud-infomateur Opstelten geeft een persconferentie over het mislukken van 'rechts'. Hij heeft stevige kritiek op oud-CDA-onderhandelaar Klink, die met zijn brief de vertrouwelijkheid van de onderhandelingstafel zou hebben geschonden.
6 september
Koningin Beatrix houdt een nieuwe consultatieronde. Rutte, Verhagen en Wilders adviseren alledrie om Rutte een 'proeve van regeerakkoord' te laten schrijven, waarbij andere partijen zich dan bij kunnen aansluiten. 's Middags maakt Klink onverwachts zijn vertrek uit de Tweede Kamer bekend. Hij schrijft dat er voor hem "een onwerkbare situatie" is ontstaan na het uitlekken van zijn brief.
7 september
Wilders, die eerder de stekker uit de onderhandelingen 'over rechts' trok, laat weten dat hij toch verder wil onderhandelen met VVD en CDA. Nu Klink zijn vertrek als Kamerlid bekend heeft gemaakt, is wat hem betreft het "grootste obstakel'' uit de weg geruimd. Rutte en Verhagen laten al snel weten dat ook zij een doorstart willen. 's Middags is er een Kamerdebat met informateur Opstelten over het mislukken van 'rechts', terwijl de situatie inmiddels weer anders is. Rutte erkent dat het moment om te besluiten de onderhandelingen weer te hervatten "uiterst ongelukkig" is. "Maar soms lopen dingen zoals ze lopen." Beatrix spreekt drie uur met Rutte. Daarna laat ze weten dat ze vicepresident Tjeenk Willink van de Raad van State tot informateur benoemt.
8 september
Informateur Tjeenk Willink geeft een persconferentie over zijn opdracht. Hij moet zo snel mogelijk onderzoeken of een rechtse samenwerking nu wel mogelijk is, want als opnieuw moet worden geconcludeerd dat VVD, CDA en PVV er niet uit komen, tast dat de geloofwaardigheid aan "van de toekomstige minister-president en alle betrokkenen".
11 september
PVV-leider Wilders houdt in New York een speech tegen de bouw van een islamitisch centrum bij Ground Zero. In Den Haag is in verband met de formatie gespannen uitgekeken naar de speech, maar die wordt in het algemeen als "mild" beschouwd.
13 september
Informateur Tjeenk Willink biedt zijn eindverslag aan de koningin aan. Hij adviseert door te gaan met de onderhandelingen over een rechts minderheidskabinet met gedoogsteun van de PVV. Ivo Opstelten wordt opnieuw aangesteld als informateur. Hij ontvangt nog dezelfde dag Rutte, Verhagen en Wilders.
14 september
CDA-fractieleider Verhagen zegt dat het CDA "een middenpartij" is. "En daar ben ik trots op. Een kabinet waarin het CDA zit, kan dus geen rechts kabinet heten."
21 september
Op Prinsjesdag maakt het demissionaire kabinet bekend dat er ruim 3 miljard zal worden bezuinigd. Rutte zegt dat het kabinet in wording hier erg mee is geholpen en dat er nu nog rond de 16 miljard aan bezuinigingen overblijft.
24 september
Demissionair minister Hirsch Ballin maakt bekend dat hij spreektijd heeft aangevraagd op het CDA-partijcongres over een akkoord met de PVV. Hirsch Ballin staat bekend als criticus van de PVV. Hij zegt zich zorgen te maken over de toekomst van het CDA. Hij noemt de samenwerking waarover wordt onderhandeld "een zeer ingrijpende zaak".
28 september
De informateur laat rond 11.00 uur weten dat een akkoord op handen is. Het duurt nog tot in de avond voor de fractievoorzitters Rutte, Verhagen en Wilders naar buiten komen met de mededeling: We zijn er uit.
Deel deze pagina
»
»
»
»
»
»
»
»