»
De deur van de CDA-fractie in het Tweede Kamergebouw werd het symbool voor de spanningen in het CDA tijdens de formatie van het kabinet-Rutte
ANP
Agt, Dries van
Oud-premier Dries van Agt is één van de CDA-prominenten die moeite hebben met de onderhandelingen met de PVV, vanwege de islamkritiek van deze partij. Op een gegeven moment zegt hij zelfs te overwegen zijn lidmaatschap van het CDA op te zeggen als er een minderheidsregering met gedoogsteun van de PVV komt. Later zegt hij dat hij sowieso lid blijft. "Ik moet binnen het CDA een luis in de pels zijn, rotzooi trappen."
Zie ook: Mastodonten
Anderhalf miljoen kiezers
Er hebben 1.453.944 mensen op de PVV gestemd. Dit getal van '1,5 miljoen' gaat in de formatie een eigen leven leiden. Wilders noemt het vaak. Naar aanleiding van kritiek van prominente CDA'ers twittert hij bijvoorbeeld: "Stop met het demoniseren van 1,5 mln kiezers". Ook 'reaguurders' op internet wijzen er veelvuldig op dat er 1,5 miljoen PVV-stemmers zijn. Overigens hebben 1.847.776 mensen op de PvdA gestemd en 1.926.551 op de VVD.
Bleker, Henk
Treedt vlak na de verkiezingsnederlaag van het CDA aan als waarnemend partijvoorzitter. De Oost-Groninger, directeur van RTV Noord en ponyfokker, groeit snel uit tot BN'er. Keer op keer vertelt hij - bemiddelaar pur sang - dat hij zich de zorgen in zijn partij kan voorstellen, maar dat verontruste leden er op moeten vertrouwen dat het CDA alleen in een kabinet stapt als er goede afspraken zijn gemaakt met de PVV.
Brief
Op 1 september lekt een explosieve brief uit van CDA-onderhandelaar Ab Klink. Hij schrijft aan fractievoorzitter Verhagen en partijvoorzitter Bleker dat samenwerking met de PVV wat hem betreft geen begaanbare weg is. Hij voorziet dat het CDA door de PVV voortdurend zal worden uitgedaagd op zijn christelijke grondslag en democratische motieven. Mede vanwege deze brief trekt Wilders een dag later de stekker uit de formatie van rechts. Hij heeft "onvoldoende vertrouwen" in het CDA. Nadat Klink zich terugtrekt als Kamerlid wil de PVV-leider weer verder onderhandelen omdat "het belangrijkste obstakel" weg is.
CDA
Het CDA bestaat in oktober dertig jaar en heeft op acht jaar na steeds de premier geleverd. De partij moet bij de verkiezingen op 9 juni 20 zetels inleveren. Lijsttrekker Jan Peter Balkenende en partijvoorzitter Peter van Heeswijk leggen hun functie neer. Het CDA leed in 1994 een evengrote nederlaag en voerde daarop twee periodes oppositie tegen Paars. Tijdens deze formatie houdt fractievoorzitter Maxime Verhagen lang vol dat zijn partij vanwege het grote verlies bescheidenheid past. Maar uiteindelijk schuiven de christendemocraten toch aan de onderhandelingstafel aan. De gesprekken met de PVV verhitten de gemoederen binnen de partij.
Congres
Nog geen week na de verkiezingen laat CDA-partijvoorzitter Bleker weten dat de leden van het CDA het laatste woord krijgen over regeren met de PVV. Zo'n goedkeuringscongres is bijzonder voor het CDA. Bij andere politieke partijen, zoals de PvdA en D66, is het normaal. Als er, veel later in het formatieproces, problemen ontstaan in de CDA-fractie omdat een aantal Kamerleden moeite heeft met de onderhandelingen met de PVV, wordt steeds verwezen naar hèt congres. Uiteindelijk wordt afgesproken dat de dissidente Kamerleden Ferrier en Koppejan op het congres hun geluid mogen laten horen.
De Deur
Hèt symbool van deze formatie. Het gaat om de deur in het Tweede Kamergebouw waarachter de CDA-fractie probeert een crisis te bezweren. Een aantal dissidente fractieleden - Klink, Ferrier en Koppejan - heeft grote moeite met de onderhandelingen met de PVV. Uiteindelijk wordt er een compromis gesloten: de drie zeggen in de fractie te blijven en het resultaat af te wachten (Klink trekt zich een paar dagen later alsnog terug als Kamerlid). De dichte deur van de fractiekamer is op de eerste dag van het crisisberaad uitgebreid te zien op Politiek 24 en wordt een hit. Het CDA voorkomt de volgende dag dat De Deur nog permanent gefilmd wordt.
Dissidenten
Andersdenkenden. De CDA-fractie telt ten minste twee dissidenten, die moeite hebben met de onderhandelingen met de PVV: Kathleen Ferrier en Ad Koppejan. Na een twee dagen durend crisisberaad spreken zij af om fractielid te blijven en het eindresultaat af te wachten. Op het CDA-congres mogen zij hun zegje doen. De dissidenten zijn vooral een probleem omdat de rechtse samenwerking van VVD, CDA en PVV maar op een uiterst krappe Kamermeerderheid kan rekenen en elke stem dus uitermate belangrijk is (de drie partijen hebben samen 76 van de 150 zetels).
Zie ook: Ferrier, Kathleen; Koppejan, Ad
Eerste Kamer
De onderhandelingen vinden meestal plaats op 'de kamer van de informateur' in het gebouw van de Eerste Kamer. Daar staat een ovalen tafel die tijdens de formatie van het kabinet-Balkenende IV bekendheid verwierf, omdat hij met de onderhandelaars mee verhuisde van de Eerste Kamer naar Beetsterzwaag en het Catshuis. Deze keer wordt maar weinig gebruik gemaakt van buitenlocaties. Toen het heel warm was tijdens de onderhandelingen over Paars-plus is een keer uitgeweken naar de tuin van het Johan de Witthuis en ter voorbereiding op de onderhandelingen van 'rechts' ontmoetten Rutte, Verhagen en Wilders elkaar op een geheime plek.
Ferrier, Kathleen
Dochter van de Surinaamse oud-president Johan Ferrier. Sinds 2002 Kamerlid voor het CDA. Is één van de zogenoemde dissidenten in de fractie. Dat wil zeggen dat ze moeite heeft met de onderhandelingen met de PVV. Volgens berichten in verschillende kranten zijn zij en andere dissidente fractieleden onder druk gezet om zich te committeren aan het standpunt dat het CDA-congres uitspreekt over het eindresultaat.
Gedoogakkoord
VVD, CDA en PVV willen niet alleen een regeerakkoord sluiten, maar ook een gedoogakkoord. In het regeerakkoord komen de afspraken te staan van de regeringspartijen VVD en CDA. Het gedoogakkoord is een aanvulling en bevat de afspraken waar alledrie partijen het over eens zijn. PVV-leider Wilders praat als gedogende partner overigens ook mee over het regeerakkoord.
Geheim van Paleis Noordeinde
Wie bij de koningin op bezoek gaat, vertelt nooit wat zij heeft gezegd. Zij kan zich immers niet verdedigen. Daarom was het opvallend dat informateur Ruud Lubbers, een oude bekende van Beatrix, na een bezoek aan Paleis Noordeinde openhartig vertelt dat het staatshoofd het in dit stadium een te groot waagstuk vindt om VVD-leider Mark Rutte aan te wijzen als informateur. Hij zou dan het risico lopen 'te snel te verslijten'.
Ideologie
Voordat Rutte, Verhagen en Wilders gaan onderhandelen over een rechts minderheidskabinet met gedoogsteun van de PVV, zitten ze een week bij elkaar om de mogelijkheden af te tasten. In die week sluiten ze een agreement to disagree. Dat houdt in dat ze de onderlinge verschillen van mening over de islam zullen respecteren: VVD en CDA zien de islam als een religie, de PVV spreekt van een ideologie.
Juli
Vlak voor de verkiezingen op 9 juni spreekt VVD-leider Rutte de wens uit dat er voor 1 juli een nieuw kabinet is, dat dan ook al een regeringsverklaring heeft afgelegd in de Tweede Kamer. Dan zou er voldoende tijd zijn om een volwaardige begroting voor 2011 op te stellen, die dan op Prinsjesdag kan worden gepresenteerd. Hij wordt na de complexe verkiezingsuitslag nog vaak aan deze wens herinnerd.
Klink, Ab
Zie: Brief
Koningin
Het staatshoofd speelt een belangrijke rol in de formatie. Zij benoemt de (in-)formateurs en formuleert hun opdracht. In deze formatie lijken de betrokkenen koningin Beatrix af en toe te willen passeren. Als 'rechts' mislukt is bijvoorbeeld. Rutte, Verhagen en Wilders adviseren de vorstin om Rutte een regeerakkoord te laten schrijven, maar bedenken zich een dag later en laten via de media weten dat zij toch verder willen onderhandelen over 'rechts'. ChristenUnie-leider Rouvoet spreekt op Twitter van "een schoffering van het staatshoofd". De koningin lost de situatie op door een 'tusseninformateur' te benoemen, vicepresident Tjeenk Willink van de Raad van State, die de 'gaten' moet invullen.
Koppejan, Ad
CDA-Kamerlid uit Zeeland. Liet in de discussie over het onder water zetten van de Hedwigepolder al zien dat hij stijfkoppig kan zijn. Heeft openlijk moeite met de onderhandelingen met de PVV. Laat na de crisis in de CDA-fractie via Twitter weten: "Als de komende kabinetsperiode net zo bizar verloopt als de formatie die er aan voorafging, dan belooft dat weinig goeds voor de toekomst."
Lubbers, Ruud
Na het mislukken van Paars-plus vraagt de koningin oud-premier Lubbers als informateur. Hij komt voor een bijzonder lastige opdracht te staan. Hij moet op een rijtje zetten welke mogelijkheden er nog zijn voor kabinetten die kunnen rekenen op de steun van een meerderheid in de Tweede Kamer. Hij neemt al snel het opmerkelijke besluit om Rutte, Wilders en Verhagen bij elkaar om de tafel te zetten, zonder informateur erbij. Na vijf dagen berichten ze hem dat ze willen gaan onderhandelen over een rechts minderheidskabinet met gedoogsteun van de PVV. Lubbers komt er niet meer aan te pas. In een debat met de Tweede Kamer legt Lubbers later uit dat hij geen andere mogelijkheid zag. Na een eerste dag van gesprekken met fractievoorzitters was hij "moe en sip" naar huis gereden en had hij bij een borrel tegen zijn vrouw Ria gezegd: "Ze willen alleen over rechts praten".
Mastodonten
Prehistorische olifanten. Tijdens deze formatie wordt de term gebruikt voor oudere CDA'ers die kritiek hebben op de onderhandelingen met de PVV. Onder de CDA-mastodonten worden onder anderen gerekend: de oud-premiers Lubbers en Van Agt, de oud-ministers De Vries, Maij-Weggen en Veerman en oud-informateur Wijffels. Volgens sommige critici is er sprake van een generatiekloof in het CDA. De mastodonten aan de ene kant van die kloof zouden een uitstervende diersoort vormen, die moeite heeft om de macht aan de 'jongeren' te laten en die je niet al te serieus moet nemen.
Minderheidskabinet
Een minderheidskabinet is een unicum in de naoorlogse Nederlandse geschiedenis. De afgelopen zestig jaar zijn er eigenlijk alleen minderheidskabinetten geweest na een crisis, als een partij uit een coalitie stapte. Een nieuw minderheidskabinet, zoals dat van VVD en CDA, waarover nu aan de onderhandelingstafel wordt gesproken, is bijzonder. Te meer omdat de gedogende PVV met de andere aanstaande kabinetspartijen meepraat over het regeerakkoord. De drie partijen hebben samen een uiterst krappe meerderheid van 76 zetels.
New York
Op 11 september, als de onderhandelingen over rechts net weer zijn begonnen, houdt PVV-leider Geert Wilders in New York een speech tegen de bouw van een islamitisch centrum bij Ground Zero. Er wordt gespannen naar uitgekeken, want hoe scherp zal de gedoger van het kabinet in wording zich uitlaten? Wilders zegt steeds dat hij zich niets aantrekt van kritiek op zijn geplande bezoek. "Ik ga zeggen wat ik wil". De speech wordt uiteindelijk als "mild" ervaren.
Paars-plus
Staat voor een coalitie van VVD, PvdA, D66 en Groenlinks. Is bij wijze van spreken een geüpgrade versie van de twee paarse coalities van PvdA, VVD en D66 die vanaf 1994 regeerden. Die werden paars genoemd omdat dit de kleur is die je krijgt als je het rood van de sociaaldemocraten mengt met het blauw van de liberalen. Paars-plus werd in aanloop naar de verkiezingen op 9 juni al vaak genoemd als favoriete coalitie van met name Alexander Pechtold (D66) en Femke Halsema (GroenLinks). Deze twee leiders zijn diep teleurgesteld over het mislukken van de onderhandelingen over deze partijencombinatie.
Piketpalen
De piketpalen van de VVD zijn er volgens PvdA-leider Job Cohen schuldig aan dat de onderhandelingen over Paars-plus zijn mislukt. VVD-leider Mark Rutte wilde niet tornen aan een bedrag van 18 miljard euro aan bezuinigingen tot 2015 en wilde dat geld bij elkaar krijgen zonder lastenverzwaring en zonder ingrepen in de woningmarkt en de mobiliteit. De PvdA, D66 en GroenLinks vinden dat een te grote opgave.
Proeve van regeerakkoord
Als de onderhandelingen over 'rechts' zijn mislukt, adviseren meerdere fractieleiders de koningin om VVD-leider Rutte een proeve van regeerakkoord te laten schrijven, op basis waarvan andere partijen kunnen besluiten of zij met de VVD in een kabinet willen. Zo'n proeve van regeerakkoord is niet nieuw. Toen de formatie in 1994 vastliep gaf de koningin PvdA-leider Wim Kok de opdracht om in zijn eentje zo'n stuk te schrijven. Het betekende een doorbraak in de toenmalige onderhandelingen en leidde, met hier en daar wat aanpassingen, tot de vorming van het eerste paarse kabinet.
Afkorting van qualitate qua (in zijn hoedanigheid van; ambtshalve). CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen zegt op een gegeven moment: "Ik ga ervan uit dat ook de heer Cohen gaat voor de inhoud en niet zeg maar QQ tegen iets stemt omdat het van een kabinet van VVD en CDA komt." Aanleiding is de uitspraak van de PvdA'er dat hij graag wil samenwerken met de partijen in de oppositie. Een rechts minderheidskabinet zal de steun van de PvdA af en toe goed kunnen gebruiken en Verhagen denkt dat die partij niet per definitie dwars zal liggen.
Roemer-variant
SP-leider Emile Roemer pleit van het begin af aan voor een coalitie van PvdA, CDA, SP en GroenLinks. Deze centrumlinkse combinatie heeft 76 zetels in de Kamer en verdient wat hem betreft "een serieuze kans". Hij schrijft een 'proeve van regeerakkoord', maar geeft de moed uiteindelijk op. "Dat de toenadering van Cohen niet komt, vergroot de kans op een ultrarechts kabinet", verzucht hij.
SGP
De SGP speelt als kleine partij, met twee zetels, toch een rol in deze formatie. De kleine christelijke partij geeft al in een vroeg stadium van de formatie aan dat zij eventueel gedoogsteun wil geven aan een kabinet van VVD, CDA en PVV. Deze drie partijen kunnen met hun uiterst krappe Kamermeerderheid elk steun gebruiken. Later in het proces, als er wordt onderhandeld over een rechts minderheidskabinet, zijn er informele contacten tussen SGP en VVD en CDA. SGP-fractieleider Kees van der Staaij zegt dat de welwillendheid van de SGP kan worden verspeeld door kabinetsbeleid dat leidt tot "ethische verslechteringen".
Time-out
Eind augustus pleit CDA-prominent Lubbers in een brief aan CDA-fractievoorzitter Verhagen en partijvoorzitter Bleker voor een time-out in de onderhandelingen met de PVV. Dat "biedt de mogelijkheid om een tussenbalans op te maken", zegt de oud-informateur. Ook CDA-onderhandelaar Klink zou om een time-out hebben gevraagd, zo'n anderhalve week voordat hij in een brief aan Verhagen en Bleker duidelijk maakt dat een samenwerking met de PVV wat hem betreft een onbegaanbare weg is.
Het is voor het eerst dat Twitter een rol speelt in de formatie. Politici als Halsema (GroenLinks), Pechtold (D66), Verhagen (CDA) en Wilders (PVV) twitteren. Als de onderhandelingen over Paars-plus beginnen, kondigen de informateurs Rosenthal en Wallage naast een tv- en radiostilte een twitterstilte af, waar de betrokkenen zich keurig aan houden. Oud-informateur Opstelten pleit veel later voor rust in het proces onder de verzuchting: "Zet die twitter eens uit".
Vingers
Als de poging om een rechts minderheidskabinet met gedoogsteun van de PVV is mislukt, spreekt VVD-leider Rutte zijn teleurstelling uit. Volgens hem lagen er afspraken waar rechts Nederland de vingers bij zou aflikken. Deze opmerking valt niet bij iedereen goed. Na de doorstart van de onderhandelingen over 'rechts' zegt fractievoorzitter Verhagen dat het CDA een middenpartij is en dat een kabinet met het CDA dus geen rechts kabinet kan heten.
Wilders, Geert
De leider van de PVV staat al de hele formatie in het brandpunt van de belangstelling. Zijn partij komt als de grote winnaar (+ 15 zetels) uit de verkiezingen, maar Wilders staat lange tijd buiten spel. Uiteindelijk praat hij mee over een regeerakkoord, zonder dat de PVV deel gaat uitmaken van het te vormen kabinet. In een eerdere fase noemt hij Tjeenk Willink een Eurofiel en antidemocratisch. Van Wilders mag hij nooit meer informateur worden; als de koningin Tjeenk Willink later toch weer in die functie benoemt, krijgen de twee toch weer met elkaar te maken.
Zie ook: New York; Zeurpiet
Zeurpiet
"Kan die CDA-voorzitter Bleker niet even op vakantie gaan of zo? Wat een enorme zeurpiet." Dat twittert PVV-leider Geert Wilders naar aanleiding van een optreden van Bleker in het tv-programma Knevel en Van den Brink. Hij zegt dat de PVV moet accepteren dat er een regering voor alle Nederlanders komt. "Geen splijtzwam, maar samenbinden. Dat moet gebeuren."
Deel deze pagina
»
»
»
»
»
»
»
»