»
De Iraanse advocaat Mohamad Mostafaei
NOS De internationale gemeenschap sprak er schande van; de mogelijke steniging van Sakineh Mohammadi Ashtiani, de Iraanse vrouw die overspelig zou zijn geweest.
Zelfs de Paus in Rome probeerde de machthebbers in Teheran op andere gedachten te brengen. En dat lukte. Een mooi resultaat, mede dankzij de inzet van haar advocaat. Maar hij zit nu wel in ballingschap, in Noorwegen.
Hij is even in Nederland. Een gesprek over de pijnlijke paradox: internationale aandacht leidt tot successen, maar ook tot meer geheime vonnissen.
Mohamad Mostafaei (geboren in 1974) is een uiterst rustige man, zonder zichtbare emoties. Geen spoor van woede over wat zijn cliënten moeten ondergaan, of verdriet over zijn onvrijwillige vlucht. Slechts af en toe breekt een glimlach door, bij een vraag die hem persoonlijk raakt.
Denkt u dat u terug kunt naar Iran?
"Niet nu, misschien in de toekomst. Als ik internationaal heel veel aandacht zou trekken. Zoveel, dat daardoor beschermd word, zodat ik niet word opgepakt. Dat is wat ik liefste wil: de aandacht trekken van de wereldleiders voor de mensenrechten in Iran."
Sinds 2002 werkt Mostafaei als advocaat. Hij deed vooral zaken voor vrouwen en voor minderjarige kinderen die tot executie waren veroordeeld. Na de protesten bij de verkiezingen van vorig jaar en de repressie die daarop volgde, is de situatie in Iran er niet beter op geworden, zegt hij.
De veiligheidsdiensten houden activisten, journalisten, en ook advocaten zoals hij veel scherper in de gaten, er zijn veel arrestaties. Maar toch, de afgelopen jaren is ook verbetering te zien.
"Ik was advocaat voor veertig minderjarigen die de geëxecuteerd zouden worden. Achttien van hen zijn gered. Er is een wetsvoorstel in de maak dat bepaalt dat minderjarigen geen doodstraf meer kunnen krijgen. En er is een voorstel om steniging uit de wet te schrappen. Dat is er allemaal nog niet door, maar ik zie wel een bewustwording in de hele samenleving. Dat executie geen normale straf is. Dat steniging onmenselijk is, en niet meer van deze tijd."
Hoe gaat het nu met Sakineh Mohammadi Ashtiani, de vrouw die gestenigd zou worden?
"Ze voelt zich veel beter nu, omdat de steniging is uitgesteld. Maar of die uiteindelijk niet doorgaat? Ik denk dat ze wachten totdat de druk van de internationale gemeenschap minder wordt, totdat de zaak uit de aandacht verdwijnt. Ik hoop dat ze dat het vonnis dan niet alsnog uitvoeren."
Heeft al die internationale aandacht dan wel zin?
Hij is stellig. "Ja", zegt hij, "want alle aandacht in de media heeft ertoe geleid dat zij niet is gestenigd".
"Maar", voegt er meteen aan toe, "internationale aandacht leidt er ook toe dat er meer in het geheim gebeurt."
Is dat een dilemma voor u? Dat uw werk er mede toe leidt dat er meer geheim blijft?
"Nee, want dat aandacht leidt in individuele gevallen tot succes. Ik denk dat juist het islamitische regime een dilemma heeft, een probleem. Het regime wil de islamitische wetgeving volgen, de sharia. Maar die gaat in tegen alle internationaal geldende mensenrechten. Als wij druk blijven uitoefenen op de regering, zal die uiteindelijk zijn eigen wetten moeten aanpassen. "
"In Iran zijn er eigenlijk rechtsystemen naast elkaar: het openbare en het geheime. Ik weet daarom niet precies hoeveel mensen er de afgelopen tijd gestenigd of geëxecuteerd zijn. Er worden geen aantallen bekend gemaakt. Ik weet wel dat er de afgelopen vijf jaar in elk geval zeven mensen zijn gestenigd. Vrouwen, maar het merendeel mannen. Ja, ook mannen die overspel plegen worden gestenigd."
Een gruwelijke straf. Maar er zal toch vaker overspel zijn gepleegd dan zeven keer?
"Overspel is voor de rechter moeilijk te bewijzen. Volgens de islamitische wetgeving moeten er vier getuigen zijn. Of je moet zelf vier keer toegeven dat je overspel hebt gepleegd. Er zijn rechters die zich daar niks van aantrekken, en recht spreken volgens hun eigen wetten, die volstrekt willekeurige vonnissen volttrekken. Maar als de rechtszaak volgens de regels verloopt, treft dit vonnis vooral mensen zonder opleiding. Die weten niet wat er gaande is, wat ze moeten zeggen, die geen goede advocaat hebben."
Of die worden aangegeven door een buurman die een rekening te vereffenen heeft?
"Precies, dat gebeurt. En dat geldt voor alle aangiftes, alle straffen. Dat is een van de redenen dat we tegen de doodstraf strijden."
Kun je überhaupt wel werken als advocaat in Iran? Als je je werk goed doet, moet je weg.
"Het is moeilijk om er te werken, maar niet onmogelijk. Er zijn veel beperkingen, de geheime dienst houdt je in de gaten. Maar als je voorzichtig opereert kun je zeker iets doen. Totdat je een grens overschrijdt, zoals nu bij mij is gebeurd. Dan moet je vluchten."
Door alle internationale aandacht die de zaak van zijn cliënt kreeg, de vrouw gestenigd zou worden, kreeg hij een oproep om zich te melden bij de politie. Dan weet je in Iran hoe laat het is. Hij ging niet. Zijn vrouw, zelf geen activiste, werd opgepakt om hem onder druk te zetten. Pas toen hij het land was ontvlucht werd ze vrijgelaten. "Het regime wil dat we onze mond houden. En anders zien ze ons liever vertrekken."
Kunt u nog wat uitrichten, nu u buiten Iran bent?
"Jazeker. En ik heb geen spijt van mijn activiteiten. Ik zet me al lange tijd in voor de mensenrechten in Iran, en ik ben blij dat daar enige beweging in zit. Ik heb nooit het plan gehad om naar het buitenland te gaan, maar het is niet erg. Ik kan ook hier mijn werk voorzetten. Mijn doel is dat mensen in Iran, maar ook in de buitenwereld weten wat er in Iran gebeurt. En als dat vanuit het buitenland moet, dan moet dat vanuit het buitenland."
Deel deze pagina
»
»
»
»
»
»
»
»
»