»
Israëlische commando's op een van de schepen in het hulpkonvooi
AP Door correspondent Sander van Hoorn
Naar de Israëlische militaire actie tegen een Turks hulpkonvooi voor de Gazastrook, waarbij op 31 mei negen activisten omkwamen, liepen en lopen vier onderzoeken: twee Israëlische en twee VN-onderzoeken. Een overzicht van de commissies en van de mandaten die zij hebben.
De commissie Eiland
Onderzoek van het Israëlische leger
Mandaat: kijken naar de rol van het Israëlische leger
Werkzaamheden afgerond
Van waarde voor debat in Israël
Conclusie: Er zijn door het Israëlische leger vergissingen gemaakt, maar fouten wil de commissie het niet noemen. Ook bij het verzamelen van inlichtingen en de voorbereiding van de eenheid die aan boord ging van de Mavi Marmara, zijn fouten gemaakt. De Israëlische marine heeft nagelaten van tactiek te veranderen tijdens de operatie. Het geweld begon bij de opvarenden van het konvooi.
Gevolgen: Naar aanleiding van het rapport van deze commissie is er een zwartepietenspel ontstaan tussen de legerleiding en het ministerie van Defensie in Israël. Omdat dit een onderzoek is van het Israëlische leger naar het Israëlische leger is de waarde buiten Israel verwaarloosbaar.
De commissie Turkel
Onderzoek ingesteld door Israëlische regering
Mandaat: kijken naar de internationale juridische context van aanval
Begonnen met verhoren van de politieke kopstukken
Van waarde voor debat in Israël, ondanks internationale waarnemers
Samenstelling en mandaat: De commissie bestaat uit vijf Israëlische (oud-)rechters en juristen, aangevuld met twee internationale waarnemers (een Canadese oud-militair en een Ierse oud-politicus). De laatsten zijn toegevoegd om de commissie een internationale legitimatie te geven. Ten tijde van de oprichting van de commissie was de internationale roep om een onafhankelijk onderzoek groot.
Die roep nam niet af door de toevoeging van de waarnemers, omdat ook het mandaat van de commissie beperkt is. Ze moet voornamelijk onderzoeken of de blokkade van de Gazastrook legaal is. Is dat het geval, dan is wellicht ook het stoppen van een hulpkonvooi in interterritoriale wateren legaal, is de redenering. Het is niet duidelijk of de commissie ook onderzoek doet naar de proportionaliteit van het gebruikte geweld. De commissie praat niet met direct betrokkenen (militairen en actievoerders), maar neemt het rapport van de commissie eiland over ter inzage.
Gevolgen: De commissie heeft bij aanvang van haar werk meer 'tanden' gekregen. Zo mogen mensen nu onder ede gehoord worden. Het doet denken aan de commissie die onderzoek deed naar de oorlog van 2007 tegen Hezbollah. Die commissie steeg uiteindelijk boven haar mandaat uit en kwam met pittige conclusies. Of dat ook bij deze commissie het geval is, moeten we afwachten. De eerste verhoren, de van premier Netanyahu en minister van Defensie Barak zetten het beeld voort van een zwartepietenspel over de vraag wie op welk moment verantwoordelijk was voor welke beslissing. Premier Netanyahu probeerde duidelijk te maken dat de blokkade van de Gazastrook legaal is.
De commissie van de VN-mensenrechtenraad
Onderzoek ingesteld door de VN-mensenrechtenraad
Mandaat: onderzoek naar schendingen van het internationaal recht en/of mensenrechten naar aanleiding van de aanval van Israël op een hulpkonvooi
Commissieleden: (oud)internationaal juristen
Resultaten verwacht in september
Diplomatieke druk om onderzoek te stoppen
Samenstelling en mandaat: De commissie wordt wel Goldstone II genoemd, een verwijzing naar de commissie van de mensenrechtenraad die onderzoek deed naar de oorlog in Gaza. Er zijn veel gelijkenissen. Zo bestaat de commissie uit internationale juristen, willen ze een bezoek brengen aan de regio en praten met alle betrokkenen. Net als bij Goldstone I weigert Israël mee te werken omdat in de onderzoeksopdracht het oordeel al besloten zou liggen.
De laatste dagen neemt de druk op de Mensenrechtenraad toe om het onderzoek te stoppen omdat er een vierde onderzoek bij is gekomen.
De commissie Ban
Onderzoek ingesteld door de secretaris-generaal van de VN
Onder leiding van oud premier Nieuw Zeeland
Eén lid uit Turkije en één uit Israël
Onderzoek begint vandaag, tussenrapport in september
Mandaat is nog vaag
Mandaat en status: De wereld leek opgelucht adem te halen toen Ban Ki Moon erin slaagde een onderzoekscommissie samen te stellen met instemming van zowel Turkije als Israël. Wordt dit het internationale onderzoek dat het laatste woord spreekt over wat er gebeurde op zee?
Het mandaat is vooralsnog vaag. Het is gebaseerd op een verklaring van de voorzitter van de VN-veiligheidsraad waarin staat dat "de Veiligheidsraad kennis neemt van de verklaring van de secretaris-generaal dat er een volledig onderzoek naar de zaak moet komen, en roept op te komen tot een snel, onafhankelijk, geloofwaardig en transparant onderzoek dat voldoet aan internationale maatstaven".
Mandaat en onderzoeksmethoden (met wie wordt er gepraat) zullen vermoedelijk bij aanvang van het werk van de commissie duidelijk worden. Dan is ook duidelijk of dit onderzoek alle betrokkenen voldoende vertrouwen geeft en of het voldoende is om de relatie tussen Israel en Turkije in rustiger vaarwater te brengen.
Opmerkelijk is dat Israël meewerkt aan het onderzoek. Over de aard van de samenwerking is nog niet veel bekend. Israël heeft meerdere malen duidelijk gemaakt dat het individuele militairen niet in de beklaagdenbank wil laten terecht komen, dus of de commissie met hen zal kunnen spreken, valt te betwijfelen. Ook is niet duidelijk of de commissie zal praten met actievoerders die aan boord waren van het hulpkonvooi.
Gevolg: Naar aanleiding van de instelling van deze commissie neemt de druk op de VN-mensenrechtenraad toe om haar eigen onderzoek te stoppen. Ook beperkt het nog verder het belang van de commissie-Turkel. De twee internationale waarnemers zijn nu overbodig en de zeggingskracht van de conclusies zullen zich, nu er een echt internationaal onderzoek is, beperken tot Israël.
Overige onderzoeken
Op dit moment loopt er in Turkije nog een strafrechtelijk onderzoek en overweegt de het equivalent van de Rekenkamer in Israël een eigen onderzoek.
Deel deze pagina
»
»
»