»
Aziejat aan tafel met haar vader en twee zussen
Foto: Kysia Hekster / NOS Door correspondent Kysia Hekster
Op het busstation in Machatsjkala, de hoofdstad van de Russische deelrepubliek Dagestan, is het een drukte van belang. Iedere avond om 19.00 uur vertrekken hier de bussen naar Moskou, bijna 1500 kilometer naar het noorden. Een kaartje kost nog geen 50 euro, de reis duurt 36 uur.
De werkloosheid in Dagestan is op sommige plekken 80 procent. Veel jonge mensen gaan in de hoofdstad op zoek naar werk. Vorige week stapten twee jonge vrouwen in de bus. Ze waren niet op zoek naar werk, maar naar wraak. Veertig doden vielen er toen ze zich meteen na aankomst in Moskou opbliezen in de metro.
"Ik begrijp deze vrouwen", zegt Aziejat. In het zwart gesluierd zit ze met haar oude vader en twee van haar zussen aan de keukentafel. Tijdens een speciale operatie van de Russische veiligheidsdiensten werd haar 27-jarige zoon Kemir doodgeschoten. "Ik heb geen enkel doel meer in mijn leven. Toen ik hoorde van de aanslagen in Moskou voelde ik niets, mijn hart is van steen."
Keihard
Het wahabisme, een extremistische vorm van de Islam, heeft sinds de oorlogen die Rusland in de jaren negentig in buurrepubliek Tsjetsjenie vocht, veel aan populariteit gewonnen in Dagestan. Wat oorspronkelijk begon als een strijd voor onafhankelijkheid van Moskou is inmiddels uitgegroeid tot een jihad, een heilige oorlog. Volgens experts hebben de terroristen in Tsjetsjenie en Dagestan steun van extremistische moslims uit het buitenland.
De strijd voor een Islamitische staat wordt vooral uitgevochten in de noordelijke Kaukasus, in Dagestan zelf. Aanslagen op Russische politieposten zijn er aan de orde van de dag en halen zelden het internationale nieuws. Maar na de aanslagen in Moskou kijkt iedereen opeens naar de regio. Zover van Moskou is die voor het Kremlin moeilijk te controleren. Als reactie op de vele aanslagen treden de Russische veiligheidsdiensten er keihard op tegen vermoedelijke terroristen.
Vatbaarder
"Er zijn ook voorbeelden van het omgekeerde. Jonge moslims radicaliseren juist vanwege dat nodeloos gewelddadige optreden", zegt Gulnara. Zij werkt voor De Moeders van Dagestan, een organisatie die families begeleidt die dierbaren verloren. Dat kunnen extremisten zijn die zich opbliezen of die zijn ontvoerd of doodgeschoten door Russische veiligheidsdiensten. Maar er zitten ook onschuldige burgers tussen, die toevallig in de buurt waren, of door de politie worden verdacht.
Gulnara geeft het voorbeeld van een man die ze kent, vader van drie kinderen. "Hij is belijdend moslim ja, maar wil niets met de extremisten te maken hebben. Toch valt de politie hem aan de lopende band lastig: agenten met automatische machinegeweren omsingelen zijn huis, arresteren hem zonder aanleiding, intimideren hem. Als zijn kinderen een agent op straat zien verschuilen ze zich achter hem. Waar is dat voor nodig? Hij wordt zo alleen maar vatbaarder voor extremisme."
'Aanslagen zullen doorgaan'
Dagestan ligt ver van Moskou vandaan. Mensen hebben het gevoel dat ze niet meetellen, voelen zich tweederangs Russen. Er gaat wel geld vanuit Moskou naar de deelrepubliek, maar veel daarvan verdwijnt in de zakken van plaatselijke politici.
Armoede, corruptie, de schijnbaar eindeloze spiraal van geweld, de strenge Islam, wanhoop, er is niet één verklaring voor de aanslagen van vorige week in Moskou. "De politieke houding vanuit Moskou moet veranderen", zegt Gulnara. "Er moet gepraat worden, in plaats van gevochten. Zolang dat niet gebeurt, gaan de aanslagen in Dagestan, én die in Moskou, gewoon door."
»