»
Prins Willem-Alexander en premier Balkenende tijdens de Olympische Spelen in Turijn.
ANP Door eindredacteur Piet van Asseldonk
De uitkomst van de komende verkiezingen voor de Tweede Kamer zijn, behalve uiteraard voor de politieke en financiële stabiliteit van Nederland, ook van belang voor de monarchie.
Ze zullen namelijk duidelijk maken of Willem-Alexander op korte termijn de troon kan bestijgen en met welke premier hij als jonge koning dan zal moeten samenwerken. De verkiezingen van 9 juni aanstaande kan je zeker voor de kroonprins dan ook met recht sleutelverkiezingen noemen.
Troonswisseling
Als er zich na de stembusgang, en bij de daarop volgende kabinetsformatie, in de Tweede Kamer een stevige meerderheid aftekent met de steun waarvan een nieuwe regering aan de slag kan, dan zal dat wat rust kunnen brengen onder het zwalkend en versnipperd electoraat en een troonsbestijging van Willem-Alexander kunnen bespoedigen.
Voor een soepele troonswisseling is een kalm politiek klimaat immers min of meer een vereiste. Als zich na de stembusuitslag géén duidelijke regeringsmeerderheid aftekent, dan krijgen we sowieso een ellenlange en een tot (nog meer) onrust en verdeeldheid leidende kabinetsformatie en wellicht zelfs een wankel kabinet.
Dat zou voor de ervaren koningin Beatrix reden genoeg kunnen zijn nog even op de troon te blijven zitten. Het ligt dus voor de hand dat zowel op paleis Huis ten Bosch als in huize Eikenhorst in Wassenaar de verkiezingsavond van 9 juni met meer dan gewone belangstelling gevolgd zal worden.
Verplicht duo
Omdat in ons constitutioneel bestel de koning (m/v) en de minister president (m/v), wettelijk tot elkaar veroordeeld als ze zijn, als een hecht duo moeten opereren, zullen Beatrix en Willem-Alexander vooral benieuwd zijn wie hun nieuwe partner in dit 'staatsrechtelijk bondgenootschap' wordt.
In haar 30-jarige regeerperiode heeft Beatrix samengewerkt met de premiers Dries van Agt (CDA), Ruud Lubbers (CDA), Wim Kok (PvdA) en Jan Peter Balkenende (CDA). Als ervaringsdeskundige bij uitstek kan ze haar zoon en opvolger dus op de valkuilen van zo'n coöperatie wijzen.
Vanwege 'het geheim van Noordeinde' komt er officieel nooit iets over naar buiten, maar kleine aanwijzingen en incidenten hebben toch duidelijk gemaakt dat de samenwerking van koningin Beatrix met premier Lubbers, een generatiegenoot die haar en haar man prins Claus een forse speelruimte liet, het meest soepel en vruchtbaar is verlopen.
Met Dries van Agt werkte Beatrix maar kort samen en Wim Kok loste voor haar de komst van Maxima op.
De laatste jaren vormde de koningin met Jan Peter Balkenende een duo. Dat begon in 2002 met 'Balkenende I' en was een slechte start, want dit kabinet met daarin de aan Pim Fortuyn schatplichtige LPF, regeerde maar 86 dagen en viel uiteen ten tijde van het overlijden van prins Claus.
Een echt vaste hand had Balkenende ook al niet bij het oplossen van de perikelen rond het huwelijk van Beaxtrix' tweede zoon Friso met Mabel Wisse Smit in 2004 en vorig jaar nog haperde de premier, omdat hij naar eigen zeggen niet in vorm was, bij de verdediging van koningin en monarchie tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen.
Kort daarna echter herpakte hij zich overigens en onderstreepte hij zijn rotsvaste vertrouwen in koningin en monarchie.
Nieuwe premier
Grote vraag is wie er na de verkiezingen als premier met koningin Beatrix en vervolgens met haar opvolger Willem-Alexander mag gaan samenwerken. Drie kandidaten hebben zich gemeld: Jan Peter Balkenende (CDA), Job Cohen (PvdA) en Geert Wilders (PVV). De laatste heeft zich meermalen kritisch uitgelaten over Beatrix. Met name naar aanleiding van haar kerstboodschap in 2007 waarin zij 'grofheid in woord en daad' hekelde.
Wilders is van mening dat Nederland de macht van de koning moet beperken tot een ceremonieel koningschap.
Kandidaat-premier Balkenende is een bekende voor de Oranjes. Dat is ook kandidaat nummer drie Job Cohen, zij het niet in de functie van premier. Als burgemeester van Amsterdam heeft Cohen koningin Beatrix vaak ontmoet.
En voor Willem-Alexander is de PvdA-er ook al geen onbekende. Integendeel. Hij heeft in 2002 diens burgerlijk huwelijk met Maxima voltrokken en begin dit jaar nog heeft hij, heel opmerkelijk, als gasthoofdredacteur van het blad 'Margriet' de kroonprins en prinses Maxima mogen interviewen.
We zullen het nooit weten, maar als Beatrix en Willem-Alexander zouden mogen beslissen met welke premier ze komende jaren in Nederland 'de boel bij elkaar' willen houden, dan zou Job Cohen wel eens hoge ogen kunnen gooien.
Gelukkig evenwel beslissen niet de Oranjes daarover, maar de kiezers. Zo werkt dat in een constitutionele democratie, ook al is die tegelijk een (constitutionele) monarchie.
Deel deze pagina
»
»
»