» Omslag van Duel van Joost Zwagerman Door literair redacteur Jef van Gool
Begin 2005 zag Joost Zwagerman een reportage in NOVA over Gijs van Tuyl, de toenmalige directeur van het Stedelijk Museum in Amsterdam, die als antikraakwacht zijn intrek had genomen in het vanwege de verbouwing verder lege museum.
Het prikkelde meteen zijn fantasie. Wat voor gevoel moet het geven door die onmetelijke zalen te dwalen. En wat een uitzicht, louter en alleen voor jezelf: het Museumplein, het Concertgebouw, de Van Baerlestraat. De beelden bleven in hem sluimeren tot hij van de CPNB de opdracht kreeg het Boekenweekgeschenk 2010 te schrijven. Toen kon hij ze een plaats geven.
Hollands Museum
Jelmer Verhooff in Duel is directeur van het Hollands Museum, dat op de naam na identiek is aan het Stedelijk. Overigens is alleen dat gegeven aan de werkelijkheid ontleend, heeft Zwagerman in menig interview benadrukt. Verder heeft hij alles met zijn verbeelding ingekleurd.
Ook zijn hoofdpersoon die ruim vóór zijn veertigste directeur is geworden van het belangrijkste museum voor moderne kunst in Nederland, zij het slechts voor een termijn van enkele jaren. Voordat het museum geruime tijd wordt gesloten, organiseert hij nog een laatste tentoonstelling, Duel, waarin twintig jonge kunstenaars 'in gesprek gaan' met een erkend meesterwerk uit de collectie van het Hollands.
Teruggeven
Een van die twintig is Emma Duiker die schilderijen van moderne meesters tot in de finesses kan namaken. Hoe goed haar doubles wel niet zijn, zal Verhooff tot zijn schade ontdekken. Ze slaagt erin een doek van Mark Rothko met een geschatte waarde van 30 miljoen te vervangen door haar kopie ervan. Hij verneemt dat pas acht maanden later als een van zijn restaurateurs het bedrog ontdekt. Voor de zwartgelokte Emma (iets waarvoor Verhooff ook niet blind is) blijkt het een onderdeel van het duel waartoe hij haar zelf heeft uitgedaagd: door het kunstwerk langs een aantal bijzondere plekken in Europa te laten reizen, wil ze het teruggeven aan de mensen.
Chocoladevingertjes
Een van die plekken is een school voor moeilijk lerende kinderen in een stadje in Slovenië. Daar hangt het o zo kwetsbare meesterwerk in de volle zon en binnen het bereik van de chocoladevingers van de kindertjes. Met het vage plan het werk zelf terug te halen is Verhooff met zijn restaurateur naar Slovenië getrokken.
Als hij het na de nodige problemen eindelijk in handen houdt, slaat hij er met zijn vuist doorheen, het begin van nog veel meer onheil. Zijn begrip voor de opvatting van Emma dat je kunstwerken moet bevrijden uit de kluisters en kelders van musea, dreigt hem uiteindelijk fataal te worden.
Kan bovendien zowat alles kunst zijn, nu de kunstenaars zich van canvas en linnen hebben bevrijd en bedenkers zijn geworden van concepten en projecten? Met die vraag speelt Zwagerman op een aanstekelijke manier.
Van lezer tot bloemlezer en herlezer
Naast het Boekenweekgeschenk heeft de CNPB ook het Boekenweek CV uitgebracht, het cadeau van de openbare bibliotheken voor hun leden. Dit jaar is het uiteraard gewijd aan Zwagerman. Het bevat een korte kenschets van elk van zijn boeken en in het hart een interview waarin het gaat om zijn evolutie van lezer tot bloemlezer en nu vooral tot herlezer. In Titaantjes waren we, hier eerder besproken, richten 75 schrijvers zich tot hun jongere ik.
Nederland 2
Tijdens de Boekenweek besteedt Nederland 2 uitgebreid aandacht aan het thema ervan: Titaantjes Opgroeien in de letteren. Zo zendt de NPS vanaf vandaag acht weekdagen lang na NOVA een aflevering uit van Op het nachtkastje. In een filmpje van enkele minuten wordt een auteur geportretteerd, waarbij zowel de mooie kanten van het schrijverschap als de schaduwzijden worden belicht. Deze week zijn portretten te zien van Leo Vroman, Youp van 't Hek en Abdelkader Benali.
»
»
»