»
Gemeenteraadsverkiezingen
Foto: NOS Door politiek redacteur Toof Brader
Opnieuw zijn het CDA, de PvdA en de VVD er niet in geslaagd samen meer dan 50 procent van de stemmen te halen. Dat gebeurde voor het eerst vorig jaar bij de verkiezingen voor het Europees Parlement bij een opkomst van 40 procent.
Toen leken de eerstvolgende Kamerverkiezingen nog een eeuwigheid weg. Woensdagavond bij de gemeenteraadsverkiezingen was de opkomst ruim 53 procent en is het wat die Kamerverkiezingen betreft over drie maanden al zo ver.
Onbestuurbaarheid
Niet voor niets ging het in de campagne voor deze lokale verkiezingen heel veel over de dreigende onbestuurbaarheid van het land, vooral na de dramatische val van het kabinet. Volstonden tot begin jaren 90 van de vorige eeuw meestal twee van de drie klassieke bestuurspartijen om een meerderheidscoalitie te vormen; inmiddels is zelfs met zijn drieën niet meer genoeg.
Bij verkiezingsuitslagen als die van woensdag wacht ons deze zomer een ingewikkelde kabinetsformatie waarbij vrijwel elke partij met een Kamerzetel illusies over regeringsdeelname mag koesteren, dan wel over een gedoogrol bij een minderheidskabinet.
Het markeert het einde van een tijdperk waarin het CDA, de PvdA en de VVD ruim een halve eeuw een vrijwel volstrekt monopolie hadden op de machtsuitoefening. Samen altijd goed voor ruim tweederde van de stemmen bepaalden zij in onderlinge onderhandelingen in welke coalities gemeente, provincie of land werd bestuurd.
Fundament
Andere partijen kwamen zelden aan bod, want te klein, bestuurlijk te onervaren of te weinig bereid tot compromissen. De drie bestuurspartijen waren de Regierungsfähigen, inhoudelijk dicht bij het politieke midden en onderhandelingsvaardig, in tegenstelling tot de 'politieke avonturiers' op de flanken van het politieke spectrum.
Het CDA, de PvdA en de VVD zagen zich alle drie als het fundament voor de ook internationaal zeer gewaardeerde politieke stabiliteit die Nederland na de Tweede Wereldoorlog kenmerkte.
Regierungsfähig
Ergens aan het eind van de vorige eeuw is de kiezer aan dat zelfbeeld van de drie bestuurspartijen gaan twijfelen. Aanvankelijk vooral in de lokale politiek, waar lokale en Leefbaarpartijen tot dan toe ongekende verkiezingssuccessen wisten te halen en steeds vaker toetraden tot de gemeentelijke colleges.
Met wisselend succes weliswaar, maar inmiddels sneuvelen colleges minstens zo vaak door conflicten tussen of in de klassieke bestuurspartijen als door toedoen van anderen. Op lokaal niveau is Regierungsfähigkeit al lang niet meer alleen voorbehouden aan het CDA, de PvdA of de VVD.
Woensdag stemde ruim 20 procent van de kiezers op een lokale partij, ruim vier procent meer dan in 2006. Alleen D66 deed het woensdag met een winst van ruim vijf procent beter.
Te klein
Intussen dringt het besef dat het met hun jarenlange bestuurlijke dominantie ook in de landspolitiek straks wellicht gedaan is, nog maar moeizaam door bij het CDA, de PvdA en de VVD. Nog steeds spelen zij in debatten de kaart van hun Regierungsfähigkeit, ook al is er na Paars-1 geen kabinet meer geweest dat op een normale manier aan zijn eind is gekomen.
Woensdagnacht twitterde het PvdA-Kamerlid Van Dam (@martijnvdam) triomfantelijk dat de PvdA procentueel (15,6) de grootste landelijke partij was geworden. Hij had gelijk, want de VVD (15,4) en het CDA (14,9) deden het inderdaad nog net iets beroerder. De vraag is natuurlijk wat dat er bij zulke percentages straks op 9 juni nog toe doet.
»
»
»
»
»
»
»