»
Lilian Gonçalves-Ho-Kang You
Foto: Hennah Draaibaar/NOS Correspondent Hennah Draaibaar volgt in Paramaribo het proces rondom de Decembermoorden, dat nog altijd in volle gang is
Lilian Gonçalves-Ho-Kang You, weduwe van de deken van de advocaten Kenneth Gonçalves, is vandaag de eerste getuige die gehoord wordt voor de Krijgraad in Suriname bij de 27ste zitting van het '8 december' strafproces. Gonçalves-Ho–Kang You is jurist en mensenrechtenactivist en momenteel woonachtig in Nederland.
"Het bericht dat mijn man dood was, hoorde ik van de militair Rumpsveld die samen met een geestelijke verzorger van het leger bij mij thuis kwam. Mijn schoonmoeder zei toen: "Jullie hebben hem vermoord". Waarop de geestelijke verzorger antwoordde: "We zullen voor u bidden". Ik weet nog dat ik zei: "U kunt beter bidden voor de mensen voor wie u werkt".
Democratie
Tijdens haar verhoor stonden brieven centraal. Goed voorbereid kwam ze uit Nederland naar de zitting en las brief na brief voor die de tijdsgeest van het jaar 1982 schetsten. En hoewel het een lange zit was, maakten de documenten die voorgelezen werden wel duidelijk dat er geen sprake was van een rechtsstaat vanaf de militaire coup in februari 1980.
"Op de tientallen brieven die geschreven zijn door verschillende organisaties in Suriname is nooit antwoord gekomen", zegt ze. "Tenminste zover ik weet." Met de brieven wil Gonçalves duidelijk maken dat de roep om terugkeer naar de democratie niet alleen van de advocaten kwam, maar breed gedragen werd door dertien uiteenlopende organisaties.
"Na de moorden ontstond er een angstsamenleving in Suriname. Ook onder mijn collega-advocaten. Alle leden van de orde van advocaten die de brieven ook ondertekend hadden, waren dood. John Baboeram, Eddy Hoost, Harold Riedewald en mijn man. Het hele bestuur was kapotgeschoten. U begrijpt dat er in die periode niemand was die het werk van deze mannen wilde over nemen."
"Je was in die tijd zo bang en angstig. Advocaten durfden geen nieuwe zaken aan te nemen. Alle advocaten gingen met angst naar kantoor en sliepen niet. Als ze om 03.00 uur 's nachts een auto hoorden, dachten ze: nu ben ik aan de beurt."
Regen van kogels
Van de president van de krijgsraad krijgt ze nog het laatste woord. "We zijn opgegroeid in een rechtsstaat en toen we die kwijtraakten hebben we systematisch aangeboden om tot een gesprek en rechtsordening te komen. Deze poging is beantwoord met een regen van kogels."
"Het is niet na te vertellen wat je voelt. Wat je kind meemaakt. Het gaat nooit over. Je ontneemt iemand het leven en daar moet je verder mee gaan."
Lilian Gonçalves-Ho-Kang You is voorzitter van het internationale bestuur van Amnesty International en van het Prins Claus Fonds. Ook is ze lid van de Raad van State in Nederland.
»
»
»