Door eindredacteur Piet van Asseldonk
Telkens als koningin Beatrix ons onderdanen een blik gunt in haar hoogst particuliere gedachtengoed, dan is het hommeles. En het lijkt met het jaar erger te worden.
Dat zal aan de huidige samenleving liggen waarin elke uitspraak van elke gezagsdrager op commentaar wordt onthaald, maar het ligt ook aan de brenger van de boodschap. Zeker lijkt dat het geval bij onze vorstin.
Er wordt niet zonder reden op gewezen dat zij door haar eigenzinnige karakter, door het isolement dat haar ambt met zich meebrengt en door haar hoge leeftijd de aansluiting met de werkelijkheid van 2010 heeft verloren. En dat knaagt aan haar geloofwaardigheid en gezag en geeft voedsel aan speculaties over haar 'houdbaarheidsdatum'.
Pessimistisch
De feiten spreken voor zich. Haar laatste kerstboodschappen een van de weinige mogelijkheden waarin de koningin een klein beetje haar eigen opvattingen kan tonen - hebben tot publicitair en politiek rumoer geleid.
Zelfs haar op zich respectabele filippica's tegen polarisatie en vergroving van de omgangsvormen en haar pleidooien vóór onderlinge verdraagzaamheid en begrip voor allochtone Nederlanders, vallen bij groepen Nederlanders verkeerd.
En dat is al helemaal het geval waar het gaat om (uitgelekte) uitspraken van Beatrix over de hyperigheid van het huidige politieke klimaat en over de media waarin de leugen zou regeren. Wie de laatste kerstboodschappen van de koningin doorleest, maakt kennis met een bezorgde, pessimistische Beatrix die vindt dat het met Nederland op veel punten de verkeerde kant opgaat en die met evenzoveel woorden telkens herhaalt dat het vroeger beter was.
Begrijpelijk dat een bijna 72-jarige dame worstelt met een generatiekloof, kun je concluderen, maar daarmee is de kous niet af. Wie kijkt naar de publieke tegenspraak die nogal wat uitlatingen van Beatrix oproepen, bekruipt de gedachte dat de vorstin in eigen kring misschien wel eens te weinig tegenspraak krijgt.
De hyperigheid bij politiek en pers waarover de koningin zich beklaagt, valt niet te ontkennen, maar die duidt ook op een vitale in plaats van elitaire democratie. Er is een bredere openbaarheid ontstaan en macht wordt effectiever gecontroleerd. De vergroving van de omgangsvormen die de majesteit zo tegen de borst stuit, is deels ook een gevolg van het positieve feit dat meer groepen zich in het publieke debat mengen. Het integreren van nieuwe Nederlanders voorts is nu eenmaal een pijnlijk en langdurig proces dat gepaard gaat met sociale botsingen.
Vervreemd
Overduidelijk is verder - om nog een voorbeeld te van recent vorstelijk ongenoegen aan te stippen - dat digitale communicatie en snelle informatie niet per definitie tot emotionele afstomping en tot een afbrokkelend gemeenschapsgevoel hoeven te leiden.
Wat je mist in de particuliere opvattingen van Beatrix, voor zover die naar buiten komen, dat is optimisme over de toekomst en de wil om ook de positieve kanten van nieuwe ontwikkelingen aandacht te geven.
Er rijst een beeld op van een vermoeide en sombere vorstin die in haar omgeving te weinig tegenspraak georganiseerd heeft en daardoor niet in staat is de moderne tijd wat meer door een roze bril te zien. Het is een bekend verschijnsel dat machtige mensen naar de mond gepraat worden als ze niet heel bewust uit zijn op tegenspraak. Veel wijst er dan ook op dat koningin Beatrix, toch al gesteld op afstand en decorum, door haar 'eenzame' ambt vergaand van de werkelijkheid van alledag vervreemd is geraakt.
Haar leeftijd versterkt dat nog eens en haar langjarige ervaring en gekoesterde autoriteit zullen haar adviseurs allemaal een stuk jonger dan de vorstin, maar ook allemaal komend uit het bestuurlijke, Haagse circuit niet onmiddellijk uitlokken om haar tegen te spreken.
Jubileum
Zolang er geen undercover-stagiaire in de staf van de vorstin opduikt, blijft het op dit punt natuurlijk een beetje koffiedik kijken, maar een wat meer pluriforme en kritische staf zou Beatrix toch een eindweegs uit haar (begrijpelijke) maatschappelijke isolement kunnen halen. Intussen kan de koningin, gelet de reacties die ze telkens weet los te maken, zich in ieder geval troosten met het feit dat zij nog altijd serieus genomen wordt.
Dit jaar zullen het 'regeermodel' van koningin Beatrix en de manier waarop ze land en volk onder haar 'bewind' drastisch heeft zien veranderen, uitvoerig voor het voetlicht komen. Zo gaat NOS-Evenementen komend voorjaar in een reeks speciale programma's veel aandacht besteden aan het 30-jarig regeringsjubileum van Beatrix op 30 april 2010.
»