Door eindredacteur Piet van Asseldonk
Bij kritiek op koningin en kroonprins hoor je nog steeds zeggen dat zulke kritiek ongepast is, omdat 'de koningin zich niet verdedigen kan'. Dat vloeit voort uit een ijzeren regel in onze constitutionele monarchie: de koning is onschendbaar, de ministers zijn verantwoordelijk. Om de positie van het gekroonde staatshoofd als strikt onpartijdig te handhaven dient het kabinet te reageren in geval van serieuze kritiek op de koning (m/v).
Uitspraken
Maar uitspraken van koningin Beatrix en prins Willem-Alexander tijdens een gesprek met de pers op vrijdag 6 november 2009 in Mexico geven (weer eens) aan dat de koningin en de prins zich wel degelijk kunnen en mogen verdedigen, zij het met mate en onder stilzwijgende dekking van de ministeriële verantwoordelijkheid. Het zal ze opgelucht hebben dat ze iets terug konden zeggen op de kritiek die de afgelopen weken op hun onschendbare hoofden is neergedaald.
Kritiek
Eerst de feiten. Wekenlang al wordt er in en buiten het parlement kritiek geuit op de bouw van een vakantievilla door de kroonprins in Mozambique en op de 'salarisverhoging' die koningin en kroonprins ondanks de financiële crisis voor 2010 krijgen, terwijl de burgers minimaal pas op de plaats moeten maken. Premier Balkenende verdedigt koningin en prins en zij zelf doen er geheel volgens de geldende regels het zwijgen toe.
'Charmeoffensief'?
Zoiets lijkt al snel arrogant, want de finesses van ons staatsrecht staan niet iedereen even helder voor ogen. Maar in Mexico grijpen de koninklijke hoofdrolspelers de kans om hun criticasters van repliek te dienen en bij de bevolking begrip voor hun situatie te wekken noem het een 'charmeoffensief' met beide handen aan. Willem-Alexander vertelt dat hij slapeloze nachten heeft gehad van de kritiek op zijn vakantiehuis in Mozambique en dat hij voor alles en hoe dan ook prioriteit zal blijven geven aan Nederland en zijn rol als toekomstig koning.
De koningin toont begrip voor de wens van haar zoon om een plek te hebben waar hij ongestoord vakantie kan houden en roept de pers op voortaan meer conform de feiten en eerlijker over de kroonprinselijke bouwplannen in Afrika te berichten. Verder kan ze er niet veel over zeggen, want dat is immers aan het kabinet. Reagerend op de verwijten dat ze in tijden van crisis zowat als enige een fikse salarisverhoging tegemoet kan zien, vertelt Beatrix dat ze niet om die hogere toelage gevraagd heeft, dat ze blij is met de grotere transparantie waar het gaat om de uitgaven voor het koninklijk huis en dat zij en haar medewerkers altijd proberen zuinig aan te doen.
De 'Mexicaanse uitspraken' van koningin en kroonprins lijken intussen onderdeel te zijn van een heus charmeoffensief. De kroonprinselijke bouwplannen in Afrika zijn al apart gezet in een stichting en er is een batterij voorlichters aangetrokken om de communicatie over die plannen te stroomlijnen.
Quote 500
Voor het eerst reageert de Rijksvoorlichtingsdienst als in de nieuwe 'Quote 500' staat dat de familie Van Oranje met een geschat vermogen van 800 miljoen op de 25ste plaats van de 500 rijkste Nederlanders prijkt. Die reactie is weliswaar wat cryptisch. Zij luidt: 'Iedere aanpassing naar beneden van het genoemde vermogen zal de schatting dichter bij de werkelijkheid brengen'. NRC-Handelsblad concludeert dat strikt rekenkundig gezien het Oranjevermogen dus maximaal 400 miljoen bedraagt. Het is maar de vraag of de RVD deze precieze wiskundige conclusie heeft voorzien en gewild en of zij behalve wiskundig ook feitelijk klopt, maar de RVD-reactie zelf is opmerkelijk.
Voeg daarbij de recente mededeling dat koningin Beatrix haar periodieke ontmoetingen met groepen kamerleden, die waren gestopt nadat parlementariërs te loslippig over de gespreken met de majesteit waren geweest, gaat hervatten en je ziet de contouren van een heus charmeoffensief opdoemen.
Ondanks de starre staatsrechtelijke regels kan de koningin zich dus wel degelijk verdedigen en ze doet het ook. Zij en de kroonprins vinden ongetwijfeld in samenspraak met de minister-president dat zo'n offensief nu geboden is. De vertaalblunder waardoor Willem-Alexander tijdens een toespraak in Mexico de wijsheid dat 'een slapende garnaal wordt meegevoerd door het getij' ongewild populariseerde door te zeggen dat 'een slapende garnaal naar de kloten gaat', zal geen onderdeel geweest zijn van het charmeoffensief. De prins kreeg er wel de lachers mee op zijn hand en de fout werd hem onmiddellijk vergeven. Soms zit het mee, soms zit het tegen. Ook voor de Oranjes.
»
»
»