Door correspondent Wouter Meijer
"De eerste arbeiders- en boerenstaat op Duitse bodem" was één van de minst zelfstandige staten die men zich voor kan stellen. Zowel het ontstaan van de DDR als het roemloze einde waren niet mogelijk geweest zonder de Sovjetunie. En het land heeft zich in de 41 jaar van zijn bestaan met beton en stoorzenders afgeschermd van het westelijke deel van Duitsland, maar het was er financieel van afhankelijk en heeft zich er uiteindelijk toch maar bij aangesloten.
De DDR werd opgericht als gevolg van Hitlers nederlaag en het begin van de Koude Oorlog: de geallieerden konden het niet eens worden over de politieke en economische toekomst van Duitsland, en het land werd gedeeld.
Maar het begon ook als een idealistisch project: een land dat vrij zou zijn van nazi's, waar de dromen van de arbeidersbeweging werkelijkheid zouden worden. Schrijvers als Bertolt Brecht en Anna Seghers kozen na hun terugkeer uit ballingschap bewust voor de DDR, en de communistische leiders als Walter Ulbricht en Erich Honecker ontleenden aan hun schuilplaats in Moskou tijdens het nazi-regime de opdracht dat zij een "beter" Duitsland op moesten bouwen.
Gebrek aan alles
Maar het werd een slechter Duitsland, waar aan alles gebrek was: van personenauto's (wachttijd tien jaar) tot beddengoed. Waar de geheime dienst naast zo'n 90.000 vaste medewerkers ongeveer 1 op de 50 burgers als informant bezighield. Waar tussen de oprichting (1949) en de bouw van de Berlijnse Muur (1961) ongeveer 2,5 miljoen mensen het land uitvluchtten, en tussen 1961 en de val van de Muur (1989) jaarlijks een paar honderd, waarbij elk jaar dodelijke slachtoffers vielen.
De idealen gingen snel verloren: in 1953 werd een volksopstand bloedig neergeslagen, en na het gewelddadige einde van de Praagse lente in 1968 keerden veel mensen in de DDR zich af van het openbare leven. Het gedwongen vertrek van zanger-schrijver Wolf Biermann en tientallen anderen beroofde het land van zijn culturele leven. Financieel en economisch kon de DDR alleen overleven door leningen uit het westen.
In de jaren tachtig ontstond er weer een kleine oppositie in de vorm van milieu- en vredesgroepen die meestal opereerden onder de relatief veilige vleugels van de kerken. Maar pas toen in andere landen, zoals Polen en Hongarije, politieke hervormingen werden ingevoerd, kwam de bevolking van de DDR echt in beweging.
Massale demonstraties
Eerst ontvluchtten duizenden Oost-Duitsers het land via Hongarije en Tsjechoslowakije, daarna kwam het tot massale demonstraties in Leipzig, Dresden en tenslotte Oost-Berlijn. Vanaf oktober 1989 stortte de DDR in razend tempo in: Erich Honecker werd afgezet, de Muur werd geopend, er kwamen vrije verkiezingen, de West-Duitse Mark werd ingevoerd, en een jaar later hield de DDR op te bestaan.
Hoewel in verschillende opzichten leeft de DDR nog steeds - niet officieel maar wel als idee: mensen die twintig jaar geleden in dat land woonden heten nog steeds Ossi's, ze lezen andere tijdschriften en gebruiken soms andere woorden. En het is normaal geworden om op verhalen over de Stasi en de doden aan de Muur te reageren met de opmerking dat "niet alles slecht was" in de DDR.
Natuurlijk niet: de meeste mensen hadden een gewoon leven, met een gezin, vrienden, een baan en gratis kinderopvang. De staat zorgde voor iedereen, zolang de burgers geen lastige vragen stelden. Er bestaat een speciaal woord voor: Ostalgie een unieke mengeling van jeugdsentiment, het grote aantal naaktstranden, schlagers en bepaalde snoepjes. Slachtoffers en historici hebben de grootste moeite de herinnering aan de Muur, de onderdrukking en de dictatuur levend te houden.
Deel deze pagina
»
»
»