De maanlanding: waar of niet waar?

Door redacteur Ewout de Jong

Veertig jaar geleden zette Neil Armstrong als eerste mens voet op de maan. Zijn collega Edwin (Buzz) Aldrin volgde even later. Daarna zijn er nog vijf geslaagde reizen naar de maan gemaakt. In totaal zijn er twaalf astronauten geweest. Maar is dat wel zo?

Het Apollo-project, waarmee de NASA astronauten  naar de maan wilde brengen en terug, was een technisch hoogstandje. De maanreizen waren zo ingewikkeld en gevaarlijk dat sommige mensen nog steeds niet kunnen geloven dat ze echt zijn uitgevoerd.

Filmstudio
In 1974, twee jaar na de laatste maanlanding, publiceerde schrijver Bill Kaysing al een boek waarin hij beweerde dat de Amerikanen nooit op de maan zijn geweest. Na het uitkomen van de film Capricorn One in 1978 nam het aantal ongelovigen enorm toe.

Deze film gaat over een expeditie naar de planeet Mars. Er wordt een raket gelanceerd, maar de rest van de reis wordt gefaket in een filmstudio. Dat bracht mensen op het idee dat hetzelfde met de maanlandingen gebeurd zou kunnen zijn. Een kleine, maar luidruchtige  groep mensen is ervan overtuigd dat de maanlandingen zijn opgenomen in een filmstudio.

Ruimterace
De Amerikanen wilden hoe dan ook naar de maan. Met een astronaut op de maan zou het land een enorm prestige krijgen. President John F. Kennedy beloofde de natie in 1962 al dat de VS voor 1970 naar de maan wilde, juist omdat het zo moeilijk was. De koude oorlog was in die tijd in volle gang, net als de ruimterace waarin de Sovjet Unie in 1962 nog een behoorlijke voorsprong had. Een mislukking zou een ramp zijn.

De maanlanding was in die tijd ook een mooie manier om de aandacht van de Amerikanen af te leiden van de gruwelen van de Vietnam-oorlog. Dat argument wordt ook vaak gebruikt door complotdenkers, die dan wel vergeten dat het Apollo-project al een paar jaar voor het einde van die oorlog werd stopgezet.

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA kreeg zo'n 30 miljard dollar voor het Apollo-project. Dat geld heeft de NASA volgens de aanhangers van de maanlanding-complottheorie voor een deel gebruikt als smeergeld, om zoveel mogelijk mensen in het complot te betrekken. Want volgens onder anderen Kaysing had de NASA veel te weinig technische kennis in huis om een bemande vlucht naar de maan te maken. Kaysing schatte de kans op een succesvolle maanlanding op een miezerige 0,017 procent.

Voorsprong Sovjet-Unie
Toch is het makkelijk vol te houden dat er voldoende technische kennis was bij de NASA. Dat er niet zomaar een astronaut op de maan staat is duidelijk. De weg naar de maanlanding was geplaveid met technische problemen en ongelukken. Het Apollo-project begon al slecht. Tijdens een oefening op het lanceerplatform kwamen de astronauten van de Apollo 1 om het leven bij een brand in de capsule.

Het is onmiskenbaar dat de Sovjet-Unie in het begin van de ruimterace een grote voorsprong had. De Russen hadden de eerste satelliet, Spoetnik in 1957 en de eerste mens in de ruimte, Joeri Gagarin in 1961. Zo rond 1965 streeft de VS de Sovjet Unie voorbij. Toen de eerste bemande Apollo (7) de ruimte in ging had de NASA er al bijna 2000 uur bemande ruimtevaart op zitten. Dat is bijna vier keer zoveel als in het ruimtevaartprogramma van de Sovjet-Unie. Met Apollo 7 tot en met 10 komt de Amerikaanse bemande ruimtevaart steeds dichter bij de maan. Tenzij ook hierbij sprake is van oplichting, is het niet moeilijk aan te nemen dat de technische kennis bij de NASA voldoende was voor een bemande maanreis. De Sovjet-Unie had het rond 1969 vanwege de technische problemen waarschijnlijk al opgegeven.

Maan-materiaal gemanipuleerd
De NASA en andere betrokkenen hebben volgens de aanhangers van de maanlandingscomplottheorie het publiek om de tuin geleid door foto's, films, steenmonsters en ander materiaal te manipuleren en te vervalsen. Voor het bedrog zouden allerlei aanwijzingen zijn. Vooral de foto's vormen een onuitputtelijke bron voor de complotdenkers. Zo zijn er geen sterren te zien op de foto's die op de maan genomen zijn. Dat lijkt misschien verdacht, maar dat kon ook moeilijk, omdat de zon scheen.

De camera's waren ingesteld op daglicht en konden het relatief zwakke licht van de sterren niet registreren. De astronauten zagen ook geen sterren. Verder zijn er op diverse foto's dingen te zien die er niet horen. Zo staan er op een van de foto's vormen die op de letter 'c' lijken. Fotografie-deskundigen zeggen dat het te verwachten is dat er vreemde dingen op foto's verschijnen. Meestal ontstaan die artefacten bij het afdrukken van de foto's, niet tijdens de opnames. Als er sprake was van een hoax, dan zouden die juist wel zijn weggepoetst. De complottheorie-aanhangers brengen daar tegenin dat de foto's zijn gemanipuleerd door klokkenluiders die daarmee hoopten dat het bedrog aan het licht zou komen. Tsja.

Wapperende vlag
Toen de bemanning van de Apollo 11 maanlander de Amerikaanse vlag op de maan neerzette, wapperde hij. Tenminste, dat lijkt zo. Waarom zou het bij de vermeende opname in de filmstudio gewaaid hebben? Ook hier is de verklaring simpel. Toen de vlaggenstok, met de vlag aan een horizontale buis, in de maangrond werd gezet bewoog de vlag, hij bungelde heen en weer. Die beweging lijkt op het wapperen in de wind, maar is het dus niet. Een proef om dat te tonen is mooi uitgevoerd door de Mythbusters, bekend van Discovery Channel.

Daarnaast zaten er ook flinke kreukels in de vlag, die voor de reis naar de maan blijkbaar nogal slordig was opgevouwen. Door die kreukels lijkt het op de foto ook alsof de vlag wappert, maar een foto die een paar seconden later is gemaakt, toont de vlag in dezelfde staat, niet wapperend dus, maar met identieke kreukels. De vlag van de Apollo 11 is overigens omgevallen toen de maanlander vertrok.

12 astronauten op maan
Natuurlijk worden er door de complot-aanhangers nog veel meer argumenten gebruikt om te 'bewijzen' dat de maanlanding niet echt was. Mocht de hoax nog steeds plausibel klinken, bedenk het volgende: Het Apollo-project heeft 14 jaar gelopen. Ruim 400.000 mensen hebben eraan meegewerkt. Twaalf astronauten zijn op de maan geweest, zijn veilig teruggekeerd en hebben de jaren daarna uitgebreid over hun avontuur verteld. Als er sprake zou zijn van een complot, dan zouden honderdduizenden mensen hun mond moeten hebben gehouden en de 'leugen' hebben moeten volhouden. Niet voor niets wordt wel gezegd dat het voor de NASA makkelijker zou zijn geweest om echt naar de maan te gaan, dan om te doen alsof. Op Youtube is een filmpje te vinden waarin Buzz Aldrin een rechtse hoek (een harde, zeker voor iemand van boven de 70 jaar) uitdeelt aan iemand die hem voor leugenaar uitmaakte en zei dat hij niet naar de maan was geweest.

Twijfel is goed, wetenschappelijk verantwoord zelfs. Het stellen van lastige vragen hoort bij de wetenschap. Zelfs als die vragen, zoals dat hoort, met verifieerbare feiten beantwoord zijn, blijven er soms mensen die dat niet aanvaarden. Gezien de overdaad aan bewijs dat het wel gebeurd is, kunnen we de maanlanding-hoax in dezelfde categorie onderbrengen als chemtrails, de betrokkenheid van de Amerikaanse regering bij de aanslagen van 11 september 2001 en de theorie dat AIDS door wetenschappers zelf is ontwikkeld.